Trong tennis chuyên nghiệp, tay vợt có tối đa 25 giây giữa hai điểm, 90 giây khi đổi sân và 120 giây giữa hai set; đồng hồ đếm ngược hiện ngay trên sân. Cầu lông cho nghỉ 60 giây khi một bên chạm 11 điểm và 2 phút giữa hai ván. Bóng bàn cho nghỉ tối đa 1 phút giữa các ván, mỗi bên được một lần hội ý 1 phút mỗi trận, và có luật đánh nhanh khi một ván kéo quá 10 phút.
Vì sao thể thao vợt phải quy định thời gian
Tennis là môn không có đồng hồ trận đấu: một trận kết thúc khi có người thắng đủ số set, bất kể mất bao lâu. Chính vì vậy, khoảng thời gian giữa các điểm trở thành thứ duy nhất có thể kiểm soát. Không có giới hạn, tay vợt đang mệt có thể đứng nhồi bóng, lau mồ hôi, chỉnh dây vợt để hồi sức, còn đối thủ đang hưng phấn thì nguội đi. Luật thời gian sinh ra để giữ công bằng cho cả hai bên, và để khán giả cùng nhà đài không phải chờ đợi vô tận.
Tennis: 25 giây và đồng hồ trên sân
Các mốc thời gian chính
| Thời điểm | Thời gian tối đa | Ghi chú |
|---|---|---|
| Giữa hai điểm | 25 giây | Tính từ lúc trọng tài đọc điểm |
| Đổi sân (sau ván lẻ) | 90 giây | Không nghỉ ở lần đổi sân sau ván đầu tiên của mỗi set |
| Hết một set | 120 giây | Áp dụng dù có đổi sân hay không |
| Trong tiebreak | Không nghỉ | Đổi sân sau mỗi 6 điểm mà không ngồi nghỉ |
| Khởi động trước trận | 5 phút | Hai tay vợt đánh qua lại với nhau |
| Chữa trị y tế | 3 phút | Cho mỗi tình trạng chấn thương, chưa tính thời gian bác sĩ chẩn đoán |
Luật gốc của ITF từng quy định 20 giây giữa hai điểm, trong khi ATP và WTA dùng 25 giây. Các giải Grand Slam sau đó thống nhất ở mức 25 giây.
Đồng hồ đếm giờ (shot clock)
Trước đây, chỉ trọng tài chính bấm giờ, và việc phạt câu giờ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sự quyết đoán của từng người. Nhiều tay vợt nổi tiếng chậm chạp hiếm khi bị phạt. Để giải quyết, các giải đưa đồng hồ đếm ngược ra sân, đặt ở vị trí cả tay vợt lẫn khán giả nhìn thấy. Mỹ mở rộng 2018 là Grand Slam đầu tiên dùng đồng hồ này ở vòng đấu chính, sau một thời gian thử ở vòng loại và giải trẻ.
Đồng hồ không chạy ngay khi bóng chết. Trọng tài chính bấm khi đọc điểm xong, và có quyền chờ nếu pha bóng trước quá dài, khán giả đang ồn hoặc người nhặt bóng chưa đưa bóng. Đây là chỗ khác biệt quan trọng: luật cho trọng tài chút linh hoạt, không phải cứ 25 giây là cứng nhắc.
Phạt vi phạm thời gian
Theo quy định chung ở các giải lớn:
- Lần đầu: cảnh cáo vi phạm thời gian.
- Các lần sau: nếu người vi phạm là người giao bóng, họ mất quả giao thứ nhất (coi như giao hỏng một quả). Nếu là người đỡ giao, họ bị phạt mất một điểm.
Luật cũng yêu cầu người đỡ giao phải theo nhịp hợp lý của người giao. Người đỡ không được cố tình chưa sẵn sàng để làm chậm trận đấu, và khi họ đã thể hiện tư thế đỡ thì không được nói chưa sẵn sàng sau đó.
Vi phạm thời gian là khoản riêng, tách khỏi thang phạt quy tắc ứng xử (cảnh cáo, phạt điểm, phạt ván). Nhưng câu giờ cố ý và lặp lại, như bỏ ra khỏi sân không phép, có thể bị xử theo quy tắc ứng xử.
Những khoảng nghỉ "đặc biệt" trong tennis
Chữa trị y tế (medical time-out)
Tay vợt bị chấn thương được gọi bác sĩ vật lý trị liệu của giải vào sân. Sau khi đánh giá, nếu cần chữa, họ có 3 phút cho mỗi tình trạng chấn thương riêng biệt. Chuột rút do mệt thường không được coi là lý do chính đáng để xin chữa trị riêng trong lúc đang thi đấu; tay vợt chỉ được xử lý trong các lần nghỉ đổi sân hoặc giữa set.
Nghỉ vệ sinh và thay đồ
Tay vợt được rời sân đi vệ sinh hoặc thay quần áo, số lần và thời gian bị giới hạn theo quy định của từng hệ thống giải. Nhiều năm qua, đây là nơi phát sinh tranh cãi: một số tay vợt bị cho là dùng lần nghỉ này để cắt nhịp đối thủ ở thời điểm quan trọng. Vì vậy ATP và các giải lớn đã siết lại quy định, giới hạn rõ thời lượng và không cho phép tuỳ tiện kéo dài.
Tạm dừng vì thời tiết
Hoãn vì mưa, trời tối hay nắng quá nóng thuộc quyền tổng trọng tài, không tính là thời gian giữa các điểm. Khi trận đấu tiếp tục, tay vợt được khởi động lại tuỳ thời gian gián đoạn.
Cầu lông: nghỉ ở điểm 11 và giữa các ván
Luật BWF quy định rõ các khoảng nghỉ:
- Trong mỗi ván, khi một bên đạt 11 điểm đầu tiên, có quãng nghỉ không quá 60 giây. Huấn luyện viên được vào sát sân để chỉ đạo trong quãng này.
- Giữa ván thứ nhất và thứ hai, giữa ván thứ hai và thứ ba: không quá 2 phút.
- Ở ván thứ ba (ván quyết định), hai bên đổi sân khi một bên đạt 11 điểm.
Ngoài các quãng nghỉ đó, cầu lông không có đồng hồ giữa hai điểm như tennis. Thay vào đó, luật yêu cầu trận đấu diễn ra liên tục, người chơi không được trì hoãn để hồi sức, nghe chỉ đạo hay làm đối phương mất tập trung. Rời sân, lau mồ hôi, uống nước ngoài quãng nghỉ đều phải được trọng tài chính cho phép. Trọng tài chính là người đánh giá thế nào là trì hoãn quá mức.
Một chi tiết hay gặp: người giao cầu và người đỡ cầu đều không được chậm trễ khi cả hai đã vào vị trí. Một chuyển động đứng hình kéo dài trước khi giao có thể bị coi là cố ý trì hoãn.
Trận cầu lông tính điểm 21 kiểu rally (mỗi pha cầu đều có điểm), nên thời gian trận ngắn và dễ đoán hơn tennis rất nhiều. Đây cũng là một lý do môn này ít cần đồng hồ.
Bóng bàn: hội ý, khăn lau và luật đánh nhanh
Các khoảng nghỉ
- Khởi động: tối đa 2 phút trên bàn thi đấu ngay trước trận.
- Giữa hai ván: tối đa 1 phút.
- Lau khăn: chỉ được lau sau mỗi 6 điểm tính từ đầu ván, và khi đổi bên ở ván quyết định. Ngoài các lúc đó, tay vợt không được dừng để lau mồ hôi tuỳ ý.
- Hội ý (time-out): mỗi tay vợt hoặc cặp đánh đôi được xin một lần, tối đa 1 phút, trong cả trận.
Luật đánh nhanh (expedite system)
Đây là quy định độc đáo của bóng bàn, sinh ra từ những trận đấu giữa hai tay vợt phòng thủ đánh qua lại hàng trăm lần mà không ai dám tấn công. Theo luật ITTF:
- Nếu một ván chưa kết thúc sau 10 phút thi đấu, luật đánh nhanh được áp dụng. Ngoại lệ: khi cả hai bên đều đã ghi ít nhất 9 điểm.
- Từ lúc đó, hai bên luân phiên giao bóng mỗi điểm một lần.
- Nếu người đỡ giao đánh trả trúng bàn đủ 13 lần liên tiếp trong một pha, họ thắng điểm đó.
- Khi đã áp dụng, luật đánh nhanh kéo dài tới hết trận.
Luật này buộc người giao phải chủ động ghi điểm, không thể đứng chặn bóng mãi. Ở các giải chuyên nghiệp ngày nay hiếm khi phải dùng, vì lối đánh tấn công đã thống trị, nhưng ở giải trẻ và giải phong trào thì thỉnh thoảng vẫn gặp.
So sánh ba môn
| Tennis | Cầu lông | Bóng bàn | |
|---|---|---|---|
| Giữa hai điểm | 25 giây, có đồng hồ | Không giới hạn cụ thể, cấm trì hoãn | Không giới hạn cụ thể, lau khăn mỗi 6 điểm |
| Nghỉ trong ván/set | 90 giây khi đổi sân | 60 giây ở điểm 11 | Không có |
| Giữa hai set/ván | 120 giây | 2 phút | 1 phút |
| Hội ý | Không có kiểu hội ý riêng | Không có | 1 lần, 1 phút mỗi trận |
| Luật chống kéo dài | Phạt vi phạm thời gian | Phạt trì hoãn theo quy tắc ứng xử | Luật đánh nhanh sau 10 phút |
Góc nhìn hôm nay: dùng luật thời gian khi tập và đánh phong trào
Ở sân phong trào hiếm ai bấm giờ, nhưng nắm luật thời gian giúp bạn tập đúng cách. Một số gợi ý:
- Tập nghi thức trước giao bóng sao cho gọn trong 25 giây. Nhiều người không biết mình chậm cho tới khi thử bấm giờ bằng điện thoại.
- Khi đánh giải phong trào, hỏi ban tổ chức trước về thời gian nghỉ đổi sân, khởi động và luật tính điểm. Giải ngắn thường rút khởi động xuống còn vài phút.
- Uống nước theo nhịp nghỉ của luật: ở tennis là lúc đổi sân, ở cầu lông là điểm 11 và giữa ván. Tập quen nhịp này thì khi vào giải sẽ không bị động.
- Trong bóng bàn, hãy tập lau khăn đúng mốc 6 điểm. Nhiều người chơi lâu năm không biết luật này.
Nguyên văn các quy định có trong Rules of Tennis của ITF (phần về thi đấu liên tục), bộ quy tắc của ATP và WTA, Laws of Badminton của BWF (phần thi đấu liên tục, quãng nghỉ) và ITTF Handbook. Quy định chi tiết về nghỉ vệ sinh, chữa trị y tế thay đổi gần như mỗi mùa, nên khi cần con số chính xác, luôn tra bản mới nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tennis được bao nhiêu giây giữa hai điểm?
Ở các giải chuyên nghiệp ATP, WTA và Grand Slam, tay vợt có tối đa 25 giây giữa hai điểm. Đồng hồ bắt đầu chạy khi trọng tài chính đọc điểm xong, không phải ngay khi pha bóng kết thúc.
Vi phạm thời gian trong tennis bị phạt thế nào?
Lần đầu bị cảnh cáo. Từ lần thứ hai, người giao bóng mất quả giao thứ nhất, còn người đỡ giao bị phạt mất một điểm. Đây là khoản phạt riêng, tách khỏi thang phạt quy tắc ứng xử.
Cầu lông được nghỉ bao lâu giữa hai ván?
Giữa hai ván được nghỉ không quá 2 phút. Trong mỗi ván, khi một bên đạt 11 điểm thì có quãng nghỉ không quá 60 giây.
Luật đánh nhanh trong bóng bàn là gì?
Nếu một ván kéo dài quá 10 phút mà chưa xong (trừ khi cả hai đã có ít nhất 9 điểm), luật đánh nhanh được áp dụng. Hai bên luân phiên giao mỗi điểm, và nếu người đỡ trả trúng bàn 13 lần liên tiếp thì họ thắng điểm.
Bóng bàn có được xin hội ý không?
Có. Mỗi tay vợt hoặc mỗi cặp đánh đôi được xin một lần hội ý tối đa 1 phút trong cả trận. Thường là huấn luyện viên hoặc chính tay vợt ra hiệu xin hội ý khi bóng chết.