Trong cả tennis, cầu lông và bóng bàn, người chơi chạm vào lưới bằng vợt, quần áo hay cơ thể khi bóng còn trong cuộc là mất điểm. Riêng bóng chạm lưới thì mỗi môn xử một khác: tennis và bóng bàn cho giao lại khi quả giao chạm lưới rồi rơi đúng ô, còn cầu lông thì coi quả giao chạm lưới mà vẫn qua là hợp lệ. Trong pha bóng, bóng sượt mép lưới rồi rơi sang sân đối phương thì vẫn tính ở cả ba môn.
Hai loại "chạm lưới" cần tách bạch
Người chơi phong trào hay cãi nhau vì gộp hai chuyện khác nhau vào một chữ "chạm lưới":
- Bóng (hoặc quả cầu) chạm lưới: chuyện của quả bóng. Luật xử lý tuỳ đang giao hay đang đánh.
- Người chơi chạm lưới: chuyện của người. Gần như luôn là lỗi nếu xảy ra khi bóng còn trong cuộc.
Thêm một vấn đề thứ ba hay đi kèm: vợt hoặc người vượt qua lưới sang phía đối phương. Ba chuyện này có ba luật riêng.
Tennis: let khi giao, mất điểm khi chạm
Quả giao chạm lưới
Quả giao chạm lưới, dây lưới hoặc băng trên lưới rồi rơi vào đúng ô giao bóng thì gọi là let: quả giao đó được đánh lại, không tính là lỗi. Không giới hạn số lần let liên tiếp. Nếu quả giao chạm lưới rồi rơi ra ngoài ô, đó là quả giao hỏng bình thường. Nếu quả giao chạm lưới rồi chạm người đỡ trước khi chạm đất, cũng là let.
Từ khi trọng tài lưới bị thay bằng cảm biến rung gắn vào băng lưới, việc phát hiện let gần như tự động ở các giải lớn. Một vài giải đã thử luật bỏ let (quả giao chạm lưới mà rơi đúng ô thì tính luôn), như Next Gen ATP Finals và một số giải đại học ở Mỹ, nhưng các giải đấu chính của ATP, WTA và Grand Slam vẫn giữ let.
Bóng chạm lưới trong pha đánh
Trong pha bóng, cú đánh chạm lưới rồi rơi sang phần sân hợp lệ của đối phương là bóng tốt, đối phương phải đỡ. Đây là những pha "bóng lăn trên lưới" khiến người đánh giơ tay xin lỗi theo phép lịch sự, dù luật hoàn toàn cho phép. Bóng thậm chí không bắt buộc phải bay qua lưới: luật tennis chấp nhận cú đánh vòng ra ngoài cột lưới, thấp hơn mép lưới, miễn là rơi vào sân đối phương.
Người chạm lưới
Theo luật của ITF, người chơi mất điểm nếu khi bóng còn trong cuộc, họ hoặc vợt (dù đang cầm hay đã tuột tay), hoặc bất cứ thứ gì họ mặc, mang theo, chạm vào lưới, cột lưới, dây lưới, băng lưới hoặc sân đối phương. Lưu ý chữ khi bóng còn trong cuộc: nếu bạn đánh một cú ghi điểm, bóng đã chạm đất hai lần ở sân đối phương rồi mới chạy đà đụng lưới, điểm vẫn của bạn.
Vợt vượt qua lưới
Tennis cấm đánh bóng trước khi bóng qua lưới. Nhưng vợt được phép vung theo đà qua lưới sau khi đã chạm bóng ở phía sân mình, miễn không chạm lưới. Có một trường hợp hiếm: bóng nảy ở sân bạn rồi bị xoáy hoặc gió cuốn ngược qua lưới, khi đó bạn được với vợt qua lưới để đánh, miễn không chạm lưới hay sân đối phương.
Cầu lông: không có let khi cầu chạm lưới
Quả giao chạm lưới
Đây là điểm khác lớn nhất so với tennis. Trong cầu lông, quả giao chạm lưới mà vẫn qua và rơi đúng ô giao cầu là hợp lệ, đối phương phải đỡ. Quả giao chạm lưới mà không qua, hoặc mắc trên lưới, là lỗi của người giao.
Quả cầu chạm lưới trong pha đánh
Cầu chạm lưới rồi rơi sang sân đối phương thì vẫn tính. Cầu không qua được lưới là lỗi của người đánh. Trường hợp hiếm hơn là quả cầu qua lưới rồi mắc vào lưới, hoặc mắc lơ lửng trên đỉnh lưới: luật BWF xếp phần lớn các tình huống này vào diện đánh lại (let) nếu xảy ra sau khi quả giao đã được đỡ, nhưng cách xử khác nhau tuỳ thời điểm, nên ở giải chính thức đây là việc của trọng tài chính.
Người chạm lưới và xâm phạm sân
Theo luật BWF, lỗi khi cầu còn trong cuộc gồm:
- Vợt, người hoặc quần áo chạm lưới hay cột lưới.
- Vợt hoặc người xâm phạm sân đối phương phía trên lưới. Ngoại lệ: người đánh được vung vợt theo đà qua lưới nếu điểm tiếp xúc cầu nằm ở phía sân mình.
- Vợt hoặc người xâm phạm sân đối phương phía dưới lưới mà gây cản trở hoặc làm đối phương mất tập trung.
- Cản trở đối phương, ví dụ chặn đường đánh hợp lệ của họ ngay sát lưới.
Cầu lông khó hơn tennis ở điểm này vì hai người đứng cách lưới rất gần trong những pha bỏ nhỏ, đẩy cầu sát lưới. Vô tình chạm lưới bằng đầu vợt khi với cầu là lỗi hay gặp nhất ở cấp phong trào.
Bóng bàn: let khi giao và luật bàn tay tự do
Quả giao chạm lưới
Giống tennis, quả giao trong bóng bàn chạm bộ phận lưới (lưới, cọc lưới, kẹp lưới) rồi rơi đúng nửa bàn của người đỡ là let, đánh lại. Không giới hạn số lần.
Bóng chạm lưới trong pha đánh
Trong pha bóng, bóng chạm lưới rồi rơi sang bàn đối phương là hợp lệ. Bóng bàn cũng chấp nhận cú đánh vòng ngoài cọc lưới, thấp hơn mép lưới, miễn rơi đúng bàn đối phương. Đây là những pha mà khán giả nghĩ là ăn may, nhưng nhiều tay vợt đỉnh cao cố tình làm được.
Người chạm lưới và bàn
Theo luật ITTF, người chơi mất điểm nếu khi bóng còn trong cuộc:
- Vợt, người hoặc quần áo chạm vào bộ phận lưới.
- Bàn tay không cầm vợt chạm vào mặt bàn. Đây là lỗi riêng của bóng bàn, người mới hay chống tay lên bàn khi với bóng ngắn.
- Làm xê dịch mặt bàn.
Lưu ý: chạm mặt bàn bằng bàn tay cầm vợt hay bằng thân người không bị cấm theo cùng cách, nhưng làm bàn xê dịch thì là lỗi.
Bảng so sánh luật chạm lưới
| Tình huống | Tennis | Cầu lông | Bóng bàn |
|---|---|---|---|
| Quả giao chạm lưới, rơi đúng ô | Let, giao lại | Hợp lệ, đánh tiếp | Let, giao lại |
| Bóng chạm lưới trong pha đánh, sang sân đối phương | Hợp lệ | Hợp lệ | Hợp lệ |
| Người hoặc vợt chạm lưới khi bóng còn trong cuộc | Mất điểm | Lỗi | Mất điểm |
| Vợt vung theo đà qua lưới sau khi chạm bóng phía mình | Được, nếu không chạm lưới | Được, nếu không chạm lưới | Không áp dụng (đánh trên bàn) |
| Đánh bóng ở phía bên kia lưới | Mất điểm (trừ bóng xoáy ngược) | Lỗi | Mất điểm |
| Đánh vòng ngoài cột lưới, thấp hơn mép lưới | Hợp lệ | Không hợp lệ (cầu phải qua trên lưới) | Hợp lệ |
| Lỗi riêng | Chạm sân đối phương | Xâm phạm dưới lưới gây cản trở | Tay tự do chạm mặt bàn |
Những tình huống hay gây cãi nhau
Chạm lưới sau khi đối phương đã đánh hỏng
Ví dụ trong tennis: đối phương đánh bóng ra ngoài, bóng đã chạm đất ngoài sân, bạn đang chạy lên rồi va vào lưới. Điểm là của bạn, vì pha bóng đã kết thúc khi bóng chạm đất ngoài sân. Nhưng nếu bóng còn đang bay, chưa chạm đất, mà bạn đã chạm lưới, bạn mất điểm, dù quả bóng kia có thể sẽ ra ngoài.
Mũ, khăn hoặc bóng dự phòng rơi
Trong tennis, vật tuột khỏi người hoặc bóng dự phòng rơi ra trong pha đánh có thể bị coi là cản trở. Lần đầu xảy ra, trọng tài thường cho đánh lại điểm và nhắc nhở; lặp lại thì người đó mất điểm. Nếu vật rơi chạm lưới khi bóng còn trong cuộc, đó là lỗi chạm lưới.
Bóng xuyên qua lưới
Ở sân phong trào, lưới cũ có lỗ thủng. Bóng chui qua lỗ lưới không phải bóng qua lưới hợp lệ; người đánh mất điểm. Ở giải chính thức, lưới phải đủ kín để bóng không lọt.
Góc nhìn hôm nay: lưới ở sân phong trào
Phần lớn tranh cãi về chạm lưới ở sân phong trào đến từ việc lưới không đúng chuẩn chứ không phải từ luật. Lưới tennis phải cao 0,914 m ở giữa, có băng giữa kéo căng; lưới cầu lông cao 1,524 m ở giữa; lưới bóng bàn cao 15,25 cm. Lưới chùng thấp làm let khó đoán, lưới căng quá làm bóng bật ngược bất thường.
Một vài thói quen nhỏ giúp trận đấu dễ chịu hơn: thoả thuận trước khi đánh rằng chạm lưới thì tự nhận, kiểm tra chiều cao lưới bằng chính cây vợt (nhiều người dùng chiều dài vợt cộng chiều ngang đầu vợt để ước lượng lưới tennis), và nhớ rằng ở cầu lông không có let khi giao chạm lưới. Muốn đọc nguyên văn, xem phần về lỗi trong Rules of Tennis của ITF, Laws of Badminton của BWF và phần luật thi đấu trong ITTF Handbook.
Câu hỏi thường gặp
Giao bóng chạm lưới trong tennis có được giao lại không?
Có. Quả giao chạm lưới rồi rơi vào đúng ô giao bóng gọi là let và được giao lại, không giới hạn số lần. Nếu chạm lưới rồi rơi ra ngoài ô thì là quả giao hỏng.
Cầu lông giao cầu chạm lưới có tính không?
Có tính. Trong cầu lông, quả giao chạm lưới mà vẫn qua và rơi đúng ô giao cầu là hợp lệ, đối phương phải đỡ. Cầu lông không có let cho quả giao chạm lưới như tennis.
Vợt chạm lưới có bị mất điểm không?
Có, nếu xảy ra khi bóng còn trong cuộc. Ở cả tennis, cầu lông và bóng bàn, vợt, người hoặc quần áo chạm lưới trong pha bóng là mất điểm. Nếu pha bóng đã kết thúc rồi mới chạm lưới thì không sao.
Bóng bàn chống tay lên bàn có bị lỗi không?
Có. Bàn tay không cầm vợt chạm vào mặt bàn khi bóng còn trong cuộc là mất điểm. Làm xê dịch mặt bàn cũng là lỗi.
Vung vợt qua lưới có phạm luật không?
Không phạm luật nếu bạn đã chạm bóng ở phía sân mình và vợt chỉ vung theo đà qua lưới, không chạm lưới. Đánh bóng khi bóng còn ở phía sân đối phương thì là lỗi.