Xử lý khi mưa hoặc trời tối trong tennis: hoãn trận, mái che, giới nghiêm

Khi trời mưa hoặc tối, trận tennis bị tạm dừng chứ không bị huỷ: tỉ số được giữ nguyên tới từng điểm, hai tay vợt quay lại đúng vị trí cũ, cùng người giao, cùng phía sân. Quyết định dừng và tiếp tục thuộc về tổng trọng tài hoặc giám sát giải, không phải tay vợt. Sân có mái che có thể đóng mái để đánh tiếp, còn sân không có đèn thì phải dời trận sang hôm sau.

Ai quyết định dừng trận

Tennis là môn ngoài trời bị thời tiết chi phối mạnh nhất trong ba môn vợt. Cầu lông và bóng bàn đánh trong nhà, gần như không bao giờ phải dừng vì mưa. Ở tennis, luật phân quyền như sau:

• Trọng tài chính có thể tạm dừng ngay khi thấy mặt sân không an toàn, ví dụ mưa nhỏ bắt đầu làm vạch trơn. Đây là quyết định tức thời trên sân.
• Tổng trọng tài hoặc giám sát giải quyết định hoãn kéo dài, dời trận sang sân khác, sang giờ khác hoặc sang ngày khác. Họ cũng quyết định khi nào sân đủ khô để đánh tiếp.
• Tay vợt có thể đề nghị, nhưng không có quyền tự bỏ sân. Bỏ sân khi chưa được phép có thể bị xử phạt.

Trong mưa, tiêu chí quan trọng nhất là an toàn. Sân cỏ ướt cực kỳ trơn, sân cứng ướt làm vạch sơn như mặt băng, còn sân đất nện chịu được mưa nhỏ lâu hơn nhưng sẽ thành bùn khi mưa to.

Tỉ số và vị trí được giữ nguyên thế nào

Khi trận đấu tạm dừng giữa chừng, mọi thứ được "đóng băng":

• Tỉ số set, tỉ số ván, tỉ số điểm (kể cả giữa một ván, ví dụ 30–15).
• Người đang giao bóng, và nếu đã giao hỏng quả một thì vẫn tính là đang ở quả giao thứ hai.
• Phía sân mà mỗi tay vợt đang đứng.
• Số lượt khiếu nại còn lại và các án phạt quy tắc ứng xử đã nhận.

Khi tiếp tục, trận đấu bắt đầu lại đúng từ chỗ đó, như thể chưa từng dừng.

Khởi động lại sau khi dừng

Theo quy định thường dùng ở các giải chuyên nghiệp, thời gian khởi động lại phụ thuộc thời gian gián đoạn:

Các con số này có thể khác chút ít giữa từng hệ thống giải; ở giải phong trào, ban tổ chức thường tự quyết.

Mái che: lịch sử bốn Grand Slam

Mưa từng là nỗi ám ảnh của các giải lớn: lịch đấu dồn ứ, tay vợt phải đánh hai trận một ngày, khán giả mua vé mà không xem được trận nào. Lời giải là mái che di động:

Úc mở rộng hiện có nhiều sân có mái nhất trong bốn giải. Ở Wimbledon, trận đầu tiên đánh trọn vẹn dưới mái Sân Trung tâm là trận vòng bốn năm 2009 giữa Andy Murray và Stanislas Wawrinka, kết thúc khuya.

Đóng mái có phải chỉ là đóng mái?

Không đơn giản như vậy. Khi mái đóng, sân trở thành sân trong nhà: không gió, không nắng, độ ẩm và nhiệt độ được điều chỉnh. Quả bóng bay khác, nảy khác. Nhiều tay vợt có lối đánh hưởng lợi rõ khi chuyển vào trong nhà. Vì vậy, các giải có quy định rõ khi nào được đóng mái (vì mưa, vì nhiệt độ quá cao, hoặc để đánh tiếp khi trời tối), và một khi đã đóng vì mưa, mái thường giữ đóng tới hết trận hoặc tới khi tổng trọng tài quyết định khác. Đóng mái cũng mất một khoảng thời gian, trong đó tay vợt ngồi chờ.

Trời tối: đèn, giờ giới nghiêm và những trận dang dở

Sân có đèn và không có đèn

Trên các sân không có đèn, ánh sáng tự nhiên yếu dần là lý do phổ biến để dừng trận. Tổng trọng tài, thường sau khi trao đổi với trọng tài chính và đôi khi hỏi ý kiến tay vợt, quyết định khi nào ánh sáng không đủ để thi đấu an toàn và công bằng. Một số trường hợp, trận được dời sang sân có đèn để đánh tiếp ngay trong tối.

Ở Úc mở rộng và Mỹ mở rộng, phiên đấu đêm đã có từ lâu. Roland Garros chính thức có phiên đấu buổi tối từ năm 2021. Wimbledon có đèn dưới mái Sân Trung tâm và Sân số 1, nhưng bị ràng buộc bởi giờ giới nghiêm 23 giờ theo thoả thuận với chính quyền địa phương: trận chưa xong lúc đó sẽ bị dừng và đánh tiếp hôm sau.

Chung kết Wimbledon 2008: kết thúc trong ánh sáng cuối ngày

Trận chung kết đơn nam Wimbledon 2008 giữa Rafael Nadal và Roger Federer bị gián đoạn hai lần vì mưa và kéo dài 4 giờ 48 phút. Thời đó Sân Trung tâm chưa có mái. Nadal thắng 9–7 ở set năm khi trời gần như đã tối, vào khoảng 21 giờ 16 phút giờ địa phương. Nếu trận còn kéo dài thêm, rất có thể nó đã phải dời sang ngày hôm sau. Đây là một lý do khiến việc lắp mái cho Sân Trung tâm trở nên cấp bách.

Isner – Mahut 2010: trận đấu ba ngày

Trận đấu dài nhất lịch sử tennis diễn ra ở vòng một Wimbledon 2010 giữa John Isner và Nicolas Mahut, trên một sân phụ không có đèn. Trận đấu kéo dài tổng cộng 11 giờ 5 phút trong ba ngày, từ 22 tới 24/6:

1. Ngày đầu: đánh bốn set, dừng vì trời tối.
2. Ngày thứ hai: set năm kéo dài tới 59–59, lại dừng vì trời tối.
3. Ngày thứ ba: Isner thắng set năm 70–68.

Thời đó Wimbledon không có tiebreak ở set quyết định. Trận đấu này cùng một số trận dài khác về sau góp phần khiến cả bốn Grand Slam, từ năm 2022, thống nhất đánh tiebreak 10 điểm khi set quyết định hoà 6–6.

Nắng nóng: một dạng "thời tiết xấu" khác

Nắng nóng không làm sân trơn, nhưng nguy hiểm không kém. Úc mở rộng, nơi nhiệt độ mặt sân giữa trưa tháng Một có thể rất cao, áp dụng chính sách nhiệt riêng dựa trên một thang đo kết hợp nhiệt độ, độ ẩm, gió và bức xạ mặt trời. Khi chỉ số vượt ngưỡng, giải có thể cho nghỉ thêm giữa các set, đóng mái các sân có mái, hoặc tạm hoãn trận ở các sân ngoài trời. Các giải khác cũng có quy định về nắng nóng, mỗi nơi một kiểu.

Cầu lông, bóng bàn: thời tiết trong nhà

Hai môn trong nhà không lo mưa, nhưng có "thời tiết" riêng:

• Gió điều hoà trong cầu lông: quả cầu rất nhẹ, chỉ khoảng 5 gam, nên luồng gió từ điều hoà hay quạt thông gió có thể làm lệch hướng bay rõ rệt. Các nhà thi đấu lớn phải điều chỉnh hệ thống thông gió để giảm luồng gió trên sân, và tay vợt thường tranh luận về việc đánh ở phía "thuận gió" hay "ngược gió". Đổi sân giữa các ván và ở điểm 11 của ván quyết định là cách luật cân bằng lợi thế này.
• Mất điện, trần nhà dột: trọng tài chính tạm dừng trận, tổng trọng tài quyết định. Tỉ số giữ nguyên như tennis.
• Ánh sáng: bóng bàn và cầu lông đều có quy định về cường độ và độ đồng đều ánh sáng ở giải chính thức. Đèn chói thẳng vào mắt hoặc ánh sáng không đều có thể là lý do để trì hoãn trận cho tới khi khắc phục xong.
• Sàn ướt mồ hôi: trong cầu lông và bóng bàn, tay vợt có thể xin lau sàn khi có mồ hôi đọng. Nhân viên lau sàn có mặt sẵn ở các giải lớn.

Góc nhìn hôm nay: tổ chức giải phong trào khi thời tiết xấu

Ở Việt Nam, mùa mưa và nắng nóng là hai thách thức thường trực với các giải tennis ngoài trời. Vài kinh nghiệm cho ban tổ chức giải phong trào:

• Công bố trước luật tạm dừng: ai quyết định, giữ tỉ số thế nào, bao lâu thì dời sang hôm khác.
• Chuẩn bị phương án rút gọn thể thức (ví dụ đổi set thứ ba thành tiebreak 10 điểm) khi lịch bị dồn vì mưa.
• Tránh xếp trận giữa trưa nắng gắt; cho phép nghỉ thêm và uống nước nhiều khi nóng.
• Không thi đấu trên sân cứng hay sân cỏ nhân tạo đã ướt. Rủi ro trượt ngã và chấn thương lớn hơn nhiều so với cái lợi đánh cho xong.
• Nếu sân không có đèn đủ chuẩn, xếp trận cuối ngày đủ sớm để không phải dừng giữa chừng.

Muốn đọc thêm, xem phần về thi đấu liên tục và hoãn trận trong Rules of Tennis của ITF, cùng quy định riêng của từng giải, nhất là chính sách nắng nóng của Úc mở rộng được công bố công khai mỗi mùa.