Luật đánh đôi khác đánh đơn ở ba điểm chính: sân rộng hơn, thứ tự giao và đỡ giao bị cố định, và ai được đánh quả nào. Tennis và cầu lông cho hai người cùng đội đánh tuỳ ý, ai đỡ cũng được; bóng bàn thì bắt buộc hai người đánh luân phiên, mỗi người một quả. Giao bóng đôi trong cầu lông và bóng bàn còn có ô giao riêng, không giống đánh đơn.
Tennis đôi: sân rộng, thứ tự giao cố định từng set
Kích thước sân
Sân tennis đôi dài 23,77 m như sân đơn nhưng rộng 10,97 m thay vì 8,23 m. Phần chênh là hai hành lang dọc hai bên, mỗi bên khoảng 1,37 m, mà người xem hay gọi là "hành lang đánh đôi". Quan trọng: ô giao bóng thì không đổi. Quả giao vẫn phải rơi vào ô giao bóng của sân đơn; hành lang chỉ tính sau khi quả giao đã được đỡ.
Thứ tự giao bóng
Ở đầu mỗi set, cặp giao trước quyết định ai trong hai người giao ván đầu. Cặp bên kia quyết định ai giao ván thứ hai. Sau đó thứ tự xoay vòng: người A của đội 1, người A của đội 2, người B của đội 1, người B của đội 2. Thứ tự này giữ nguyên tới hết set, sang set mới thì mỗi cặp được chọn lại.
Thứ tự đỡ giao
Tương tự, ở đầu mỗi set, cặp đỡ giao quyết định ai đỡ điểm đầu (thường đứng bên phải, gọi là ô "deuce"), người còn lại đỡ điểm thứ hai (bên trái, ô "ad"). Hai người giữ nguyên ô đỡ của mình trong suốt set. Đổi ô giữa set là sai luật.
Giao sai lượt, đỡ sai ô thì sao?
- Nếu người giao sai lượt, khi phát hiện ra thì người đúng lượt giao tiếp ngay. Điểm đã đánh trước khi phát hiện vẫn tính. Nếu phát hiện khi ván đã xong, thứ tự giao giữ theo cách đã bị đảo.
- Nếu cặp đỡ giao đổi ô sai, họ giữ nguyên vị trí sai tới hết ván, rồi mới trở lại thứ tự đúng ở ván đỡ giao tiếp theo.
Luật chọn giữ điểm thay vì xoá, vì xoá điểm sẽ gây tranh cãi lớn hơn chính lỗi ban đầu.
Ai được đánh
Trong pha bóng, bất kỳ ai trong đội đều có thể đánh bóng, không cần luân phiên. Nhưng chỉ người được giao bóng tới mới được đỡ quả giao; nếu đồng đội của họ chạm vào quả giao trước khi bóng chạm đất, đội đỡ mất điểm. Hai người cùng chạm bóng (hai vợt chạm một lúc hoặc lần lượt) trong một lần đánh là lỗi. Bóng trúng đồng đội của người giao trước khi chạm đất thì quả giao đó là hỏng.
Vị trí đứng
Ngoài người giao (đứng sau vạch cuối, giữa vạch giữa và biên dọc đánh đôi) và người đỡ, đồng đội có thể đứng bất cứ đâu ở phía sân mình, kể cả cùng một nửa sân với người giao. Đây là cơ sở cho các đội hình đặc biệt như đội hình "chữ I" (người đứng lưới ngồi thấp sát vạch giữa) hay đội hình kiểu Úc (đứng lưới cùng phía với người giao). Luật không cấm, miễn không cản trở người đỡ.
Thể thức tính điểm đôi ở ATP
Từ năm 2006, nhiều giải đôi trong hệ thống ATP dùng hai cải tiến để trận ngắn hơn: không có lợi thế (no-ad), tức khi hoà 40–40 thì đánh luôn một điểm quyết định, đội đỡ giao được chọn ô; và tiebreak trận đấu 10 điểm thay cho set thứ ba. Các giải Grand Slam có thể thức riêng cho từng nội dung và đã thay đổi qua các năm, nên khi xem cần xem quy định của từng giải.
Cầu lông đôi: ô giao ngắn và rộng
Sân và ô giao cầu
Sân cầu lông đôi rộng 6,10 m, sân đơn rộng 5,18 m, cùng dài 13,40 m. Điều người mới hay nhầm: ô giao cầu đôi ngắn hơn ô giao cầu đơn. Trong đôi, vạch giao cầu xa nằm cách vạch cuối sân 0,76 m, tức quả giao rơi vào khoảng 0,76 m cuối cùng đó là ngoài. Nhưng ô giao đôi lại rộng hơn, tính tới vạch biên dọc ngoài cùng. Tóm lại: giao đơn thì dài và hẹp, giao đôi thì ngắn và rộng.
Sau khi quả giao đã được đỡ, toàn bộ sân đôi (tới vạch cuối và vạch biên ngoài) mới được tính.
Giao bên nào
Cầu lông dùng cách tính điểm rally 21, mỗi pha cầu đều cho một điểm. Từ năm 2006, mỗi đội chỉ có một lượt giao mỗi lần giành quyền giao, không còn "người giao thứ hai" như hệ tính điểm cũ.
- Khi điểm của đội giao là số chẵn, người giao đứng ô bên phải; số lẻ thì đứng ô bên trái.
- Khi đội giao thắng điểm, chính người vừa giao đổi sang ô bên kia và giao tiếp. Đồng đội của họ không đổi chỗ.
- Khi đội đỡ thắng điểm, họ giành quyền giao. Người giao là người đứng ở ô tương ứng với điểm chẵn/lẻ của đội mình. Không ai đổi ô khi đội vừa giành lại quyền giao.
Quy tắc vàng: chỉ đổi ô khi thắng điểm lúc đang giao. Nắm được câu này là hết nhầm lẫn.
Ai được đánh
Giống tennis, trong pha cầu ai trong đội đánh cũng được, không cần luân phiên. Nhưng một đội chỉ được chạm cầu một lần trước khi cầu qua lưới: hai người lần lượt chạm cầu là lỗi. Chỉ người được giao tới mới được đỡ quả giao. Cầu chạm vào người hoặc quần áo của bất kỳ ai cũng là lỗi.
Giao sai ô, giao sai người
Nếu phát hiện giao sai ô hoặc sai người giao, sai người đỡ, lỗi được sửa ngay khi phát hiện, và tỉ số hiện có vẫn giữ nguyên.
Bóng bàn đôi: luân phiên bắt buộc và giao chéo
Giao bóng chéo
Bàn bóng bàn có một vạch trắng 3 mm chạy dọc giữa, chia mỗi nửa bàn thành hai phần. Vạch này chỉ có ý nghĩa trong đánh đôi. Quả giao đôi phải chạm nửa phải của người giao trước, rồi chạm nửa phải của người đỡ, tức đi chéo từ phải sang phải. Vạch giữa được coi là thuộc nửa phải của mỗi bên.
Luân phiên đánh
Đây là luật khiến bóng bàn đôi khác hẳn hai môn kia. Các tay vợt phải đánh bóng lần lượt: người giao, người đỡ, đồng đội của người giao, đồng đội của người đỡ, rồi quay lại người giao. Ai đánh sai lượt là đội đó mất điểm. Vì thế đánh đôi bóng bàn có một vũ đạo riêng: đánh xong phải lùi hoặc dạt sang để nhường chỗ cho đồng đội.
Thứ tự giao và đỡ
- Cứ sau mỗi hai điểm, quyền giao đổi bên. Người vừa đỡ giao trở thành người giao, đồng đội của người vừa giao trở thành người đỡ.
- Ở mỗi ván, cặp giao trước chọn ai giao. Ở ván đầu, cặp đỡ chọn ai đỡ. Từ ván thứ hai, khi người giao đầu tiên đã được chọn, người đỡ đầu tiên là người đã giao cho họ ở ván trước.
- Ở ván quyết định, khi một cặp đạt 5 điểm, cặp đỡ giao đổi thứ tự đỡ, đồng thời hai bên đổi phía bàn.
Bảng so sánh luật đánh đôi
| Tennis | Cầu lông | Bóng bàn | |
|---|---|---|---|
| Sân/bàn khi đánh đôi | Rộng 10,97 m (thêm hành lang) | Rộng 6,10 m | Bàn giữ nguyên, thêm vạch giữa 3 mm |
| Ô giao bóng | Giống đánh đơn | Ngắn hơn, rộng hơn đánh đơn | Chéo từ nửa phải sang nửa phải |
| Đánh luân phiên | Không bắt buộc | Không bắt buộc | Bắt buộc |
| Thứ tự giao | Cố định trong mỗi set | Theo điểm chẵn/lẻ, người giao đổi ô khi thắng | Xoay vòng mỗi 2 điểm |
| Đổi thứ tự đỡ | Chọn lại đầu mỗi set | Không, theo điểm số | Đổi ở điểm 5 của ván quyết định |
| Sửa lỗi sai thứ tự | Sửa khi phát hiện, điểm cũ giữ | Sửa khi phát hiện, điểm cũ giữ | Sửa khi phát hiện, điểm cũ giữ |
Góc nhìn hôm nay: tránh cãi nhau ở sân đôi phong trào
Ở sân phong trào, phần lớn tranh cãi đánh đôi không đến từ chiến thuật mà từ thứ tự: ai giao, ai đỡ, đứng ô nào. Một vài mẹo:
- Với tennis, chốt thứ tự giao và đỡ ngay đầu set và nói to cho cả bốn người nghe.
- Với cầu lông, nhớ câu "chẵn phải, lẻ trái, thắng khi giao mới đổi". Đọc điểm của đội giao trước mỗi quả giao, cả bốn người sẽ tự biết ai đứng đâu.
- Với bóng bàn, tập riêng di chuyển nhường chỗ. Phần lớn đôi mới chơi mất điểm vì va nhau hoặc đánh sai lượt, không phải vì kỹ thuật.
- Hãy kiểm tra sân trước khi đánh: nhiều sân cầu lông phong trào kẻ vạch thiếu vạch giao cầu xa của đánh đôi.
Muốn đọc nguyên văn, phần đánh đôi có trong Rules of Tennis của ITF, Laws of Badminton của BWF (phần sân giao cầu và đánh đôi) và phần luật thi đấu trong ITTF Handbook.
Câu hỏi thường gặp
Tennis đôi giao bóng vào ô nào?
Quả giao tennis đôi vẫn phải rơi vào ô giao bóng giống hệt đánh đơn. Hành lang hai bên của sân đôi chỉ được tính sau khi quả giao đã được đỡ.
Cầu lông đôi giao cầu bên nào?
Khi điểm của đội giao là số chẵn, người giao đứng ô bên phải; số lẻ thì đứng ô bên trái. Chỉ người vừa giao đổi ô khi đội mình thắng điểm lúc đang giao.
Vì sao ô giao cầu lông đôi ngắn hơn đánh đơn?
Luật quy định vạch giao cầu xa của đánh đôi nằm cách vạch cuối 0,76 m, nên quả giao đôi phải ngắn hơn. Bù lại, ô giao đôi rộng tới vạch biên ngoài cùng. Sau khi giao, toàn bộ sân đôi mới được tính.
Bóng bàn đôi có phải đánh luân phiên không?
Có. Bóng bàn đôi bắt buộc hai người trong đội đánh lần lượt, mỗi người một quả. Đánh sai lượt là đội đó mất điểm.
Giao bóng bàn đôi có phải giao chéo không?
Có. Quả giao phải chạm nửa phải của người giao rồi chạm nửa phải của người đỡ, tức đi chéo. Vạch giữa 3 mm được coi là thuộc nửa phải của mỗi bên.