Không nên mang giày chạy bộ để chơi tennis, cầu lông hay bóng bàn vì giày chạy được làm cho chuyển động thẳng về phía trước, đế cao và mềm, thành giày mỏng. Thể thao vợt thì liên tục bật ngang, dừng gấp, xoay người — giày chạy dễ làm lật cổ chân và mòn rách nhanh. Giày chuyên cho môn vợt có đế thấp, vững theo chiều ngang, đế ngoài bám đúng loại mặt sân.
Nhiều người mới chơi nghĩ giày nào "êm" cũng được. Nhưng đúng chỗ êm nhất của giày chạy — lớp đệm gót dày — lại là chỗ biến bàn chân thành một cái cột cao, dễ đổ khi lao sang ngang.
Giày chạy được làm cho việc gì
Khi chạy, chân tiếp đất gần như theo một hướng: gót hoặc giữa bàn chân chạm đất, lăn về phía trước, mũi chân đẩy đi. Giày chạy được tối ưu cho đúng chuyển động đó:
- Lớp đệm dày, nhất là ở gót, để hấp thụ va đập lặp lại hàng nghìn lần.
- Chênh lệch độ cao gót – mũi (drop) thường lớn, giúp chân lăn về trước.
- Thân giày nhẹ, thoáng, vải lưới mỏng.
- Đế ngoài thiết kế cho đường nhựa, đường đất, không phải cho mặt sân trong nhà.
Thể thao vợt đòi hỏi gì khác
Một điểm tennis hay cầu lông là chuỗi bước chạy ngắn, bước đệm, dừng đột ngột, lunge (bước dài hạ trọng tâm) và đổi hướng sang ngang. Lực dồn vào mép ngoài bàn chân và cổ chân, không phải gót.
| Đặc điểm | Giày chạy bộ | Giày thể thao vợt |
|---|---|---|
| Hướng chuyển động chính | Thẳng về phía trước | Mọi hướng, nhiều chuyển động ngang |
| Chiều cao đế | Cao, đệm dày | Thấp hơn, gần mặt sân |
| Thân giày | Mềm, thoáng, ít đỡ hai bên | Có khung hoặc lớp gia cố đỡ hai bên |
| Đế ngoài | Vân cho đường chạy | Vân theo loại mặt sân, cao su bền |
| Mũi giày | Mỏng | Thường gia cố vì hay bị kéo lê |
Hệ quả khi mang giày chạy lên sân: bàn chân đặt cao trên lớp đệm mềm, khi lao ngang thì đế bị lún một bên, cổ chân nghiêng và dễ lật. Lật cổ chân (bong gân) là một trong những chấn thương hay gặp nhất ở người chơi thể thao vợt phong trào. Ngoài ra, thân giày lưới mỏng rách nhanh ở mép ngoài, đế mòn trơn chỉ sau vài tháng.
Giày tennis: chọn theo mặt sân
Tennis có thêm một lớp lựa chọn vì mặt sân khác nhau rất nhiều.
- Sân cứng (hard court): phổ biến nhất ở Việt Nam. Giày "all court" với vân đế kiểu xương cá biến thể, cao su bền, đệm vừa phải. Sân cứng mài đế rất nhanh, nên độ bền đế là tiêu chí quan trọng; một số hãng có bảo hành độ mòn đế cho vài dòng giày.
- Sân đất nện: giày có vân xương cá (herringbone) kín toàn đế, rãnh không giữ đất, giúp trượt có kiểm soát mà vẫn dừng được.
- Sân cỏ: đế có nhiều núm nhỏ để bám mà không cày nát mặt cỏ. Wimbledon quy định người thi đấu phải dùng giày sân cỏ đúng chuẩn của giải.
Người chơi ở sân cứng mà mang giày đất nện cũng được, nhưng vân mảnh mòn nhanh. Ngược lại, giày sân cứng lên sân đất nện thì dễ trượt mất kiểm soát.
Giày cầu lông: đế cao su "gum" và sát sân
Cầu lông chơi trong nhà, trên sàn gỗ hoặc thảm PVC. Giày cầu lông có những đặc điểm riêng:
- Đế cao su non (gum rubber) màu nâu mật ong hoặc trong mờ, bám rất tốt trên sàn trong nhà.
- Không để lại vết (non-marking): nhiều nhà thi đấu cấm giày đế đen để lại vệt trên thảm.
- Đế thấp, sát sân để cảm nhận mặt sân và giảm nguy cơ lật cổ chân khi lunge.
- Gia cố mũi và mép trong, vì người chơi hay kéo lê chân sau khi bước dài lên lưới.
Lưu ý: giày cầu lông đế gum bám tốt trên sàn sạch, nhưng sàn bụi thì trượt. Nhiều sân có khăn ẩm để lau đế giữa các điểm — thói quen đáng giữ. Không nên mang giày cầu lông ra đường đi lại: đế gum mòn nhanh và dính sạn, mang sạn vào sân làm trầy thảm.
Giày bóng bàn: nhẹ và thấp nhất
Bóng bàn có chuyển động ngắn, nhanh, phạm vi hẹp hơn hai môn kia. Giày bóng bàn thường rất nhẹ, đế mỏng, bám tốt để bước đệm nhanh và xoay người. Người chơi phong trào có thể dùng giày cầu lông hoặc giày bóng chuyền trong nhà thay thế; điều cần tránh vẫn là giày chạy đế cao và giày đế trơn.
Chọn size và thử giày đúng cách
- Thử vào buổi chiều: chân nở ra trong ngày và khi vận động; mua buổi sáng dễ chọn nhỏ.
- Mang tất thể thao loại sẽ dùng khi chơi.
- Chừa khoảng một đầu ngón tay cái giữa ngón chân dài nhất và mũi giày. Chật quá dễ bầm móng khi dừng gấp; rộng quá thì chân trượt trong giày.
- Gót phải ôm chặt, không bị nhấc lên khi bước.
- Thử động tác ngang: bước nhanh sang hai bên, làm động tác lunge ngay trong cửa hàng. Chân không bị tràn ra mép giày là đạt.
- Chân bè hoặc mu bàn chân cao nên tìm phiên bản form rộng (wide) mà nhiều hãng có sản xuất.
Khi nào thay giày
Giày thể thao vợt hỏng theo hai kiểu: đế ngoài mòn (thấy rõ) và lớp đệm giữa bị nén chết (khó thấy). Dấu hiệu nên thay:
- Vân đế ở phần mũi và mép ngoài đã mòn phẳng, bắt đầu trượt.
- Thủng hoặc mỏng mũi giày do kéo lê.
- Đế giữa có nếp nhăn sâu, đè ngón tay vào thấy cứng, không còn đàn hồi.
- Sau buổi chơi, gót, đầu gối hoặc lòng bàn chân đau hơn trước mà không có lý do khác.
- Thân giày bị bai, chân không còn được giữ chắc khi lao ngang.
Người chơi nhiều nên có hai đôi luân phiên: đệm giày có thời gian phục hồi, và trong mùa mưa ẩm luôn có một đôi khô.
Góc nhìn hôm nay
Nếu ngân sách eo hẹp, nhiều huấn luyện viên sẽ khuyên ưu tiên đôi giày đúng môn trước cả cây vợt đắt tiền. Vợt rẻ chỉ làm bạn đánh kém đi một chút; giày sai có thể khiến bạn nghỉ cả tháng vì lật cổ chân. Ai từng bị bong gân nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu về băng hỗ trợ hoặc nẹp cổ chân khi trở lại sân.
Một thói quen nhỏ nhưng có ích: mỗi lần mua giày mới, ghi lại ngày mua. Bạn sẽ biết đôi giày đã đi được bao lâu khi bắt đầu thấy đau chân, và lần sau mua đúng loại bền với cách chơi của mình.
Câu hỏi thường gặp
Có thể mang giày chạy bộ để đánh cầu lông không?
Không nên. Giày chạy có đế cao, đệm mềm và thân giày mỏng, không đỡ được chuyển động ngang và dừng gấp của cầu lông, nên dễ lật cổ chân. Đế giày chạy cũng thường không bám tốt trên thảm hay sàn gỗ trong nhà.
Giày tennis và giày cầu lông khác nhau thế nào?
Giày tennis có đế bền hơn, nặng hơn, vân đế làm cho sân cứng, đất nện hoặc cỏ ngoài trời. Giày cầu lông nhẹ hơn, đế cao su non bám sàn trong nhà và thường không để lại vết. Hai loại không thay thế tốt cho nhau.
Giày tennis sân cứng và sân đất nện khác gì?
Giày sân đất nện có vân xương cá kín toàn đế giúp trượt có kiểm soát và không giữ đất. Giày sân cứng có đế cao su dày, bền hơn vì mặt sân cứng mài đế nhanh. Ở Việt Nam, phần lớn người chơi dùng giày sân cứng hoặc all court.
Bao lâu nên thay giày cầu lông?
Không có mốc cố định; tuỳ số buổi chơi. Thay khi đế mòn phẳng bắt đầu trượt, mũi giày thủng, hoặc đế giữa đã cứng không còn đàn hồi. Đau chân, đau gối sau buổi chơi cũng là dấu hiệu nên kiểm tra giày.
Giày non-marking là gì?
Là giày có đế không để lại vệt trên sàn gỗ hoặc thảm thi đấu. Nhiều nhà thi đấu trong nhà yêu cầu loại giày này. Giày cầu lông, bóng bàn, bóng chuyền trong nhà thường là non-marking.