Người mới chơi tennis nên chọn vợt mặt lớn (100–110 inch vuông), nhẹ vừa phải (khoảng 260–285 g chưa dây) và cán đúng cỡ tay. Người đã đánh ổn định có thể lên vợt 98–100 inch vuông, 285–305 g. Vợt mặt nhỏ, nặng trên 305 g chỉ hợp với người có cú đánh dài, đều và thể lực tốt.
Sai lầm phổ biến nhất là mua cây vợt mà tay vợt mình thần tượng đang dùng. Cây vợt đó được làm cho người đánh hàng trăm quả mỗi buổi tập, vung tay nhanh và đánh trúng tâm vợt gần như mọi lần. Với người mới, nó nặng, khó đánh và dễ làm đau tay.
Năm thông số cần đọc trên một cây vợt tennis
Hầu hết hãng in thông số ngay trên thân vợt hoặc trên tem dán ở cổ vợt. Đọc được năm con số dưới đây là đã hiểu 80% câu chuyện.
| Thông số | Khoảng phổ biến | Ý nghĩa khi đánh |
|---|---|---|
| Diện tích mặt vợt (head size) | 95–110 inch vuông (khoảng 613–710 cm²) | Mặt lớn: điểm ngọt rộng, dễ trúng, bóng đi xa hơn. Mặt nhỏ: kiểm soát tốt hơn nhưng đòi hỏi đánh trúng tâm. |
| Trọng lượng | 255–320 g chưa dây | Nặng thì ổn định, ít rung, nhưng nhanh mỏi. Nhẹ thì dễ vung, nhưng bóng nặng của đối thủ dễ làm vợt bị xoay. |
| Điểm cân bằng (balance) | Từ nặng đầu tới nhẹ đầu, thường đo bằng mm từ đáy cán | Nặng đầu: thêm lực. Nhẹ đầu: xoay trở nhanh, hợp vô lê. |
| Độ cứng khung (RA) | khoảng 55–72 | Khung cứng trả lực mạnh nhưng truyền rung về tay nhiều hơn. |
| Kiểu đan dây (string pattern) | 16x19, 16x18, 18x20 | Mắt dây thưa (16x19) dễ tạo xoáy; mắt dày (18x20) bóng đi thẳng, dễ kiểm soát, dây bền hơn. |
Ngoài năm số đó còn có chiều dài (chuẩn là 27 inch, khoảng 68,6 cm; vài mẫu dài 27,5 inch) và cỡ cán. Luật của Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF) giới hạn chiều dài tối đa 29 inch (73,7 cm) và chiều rộng 12,5 inch (31,7 cm), nên mọi vợt bán chính hãng đều nằm trong khung đó.
Trọng lượng "chưa dây" và "đã dây"
Một bộ dây cộng thêm khoảng 15–20 g. Vợt ghi 300 g chưa dây thì khi ra sân sẽ vào khoảng 315–320 g, chưa tính quấn cán. Khi so hai cây vợt, nhớ so cùng loại số đo.
Swingweight — con số người bán ít khi nói
Hai cây vợt cùng 300 g có thể cho cảm giác vung rất khác nhau, vì khối lượng phân bố khác nhau dọc thân vợt. Swingweight đo độ "khó vung" thực tế. Vợt phổ thông thường quanh 300–330 (đơn vị kg·cm²). Một số cửa hàng chuyên có máy đo; nếu không, cách tốt nhất vẫn là cầm thử và vung vài lần không bóng.
Bảng gợi ý theo trình độ
Đây là khung tham khảo chung mà phần lớn huấn luyện viên và cửa hàng chuyên dùng. Cơ địa mỗi người khác nhau, nên coi đây là điểm xuất phát chứ không phải luật.
| Trình độ | Mặt vợt | Trọng lượng chưa dây | Cân bằng | Kiểu đan |
|---|---|---|---|---|
| Mới bắt đầu, đánh chưa đều | 100–110 | 255–285 g | cân bằng hoặc hơi nặng đầu | 16x19 |
| Trung bình, rally được 10–20 quả | 98–102 | 285–305 g | cân bằng hoặc hơi nhẹ đầu | 16x19 |
| Khá, đánh giải phong trào | 95–100 | 300–320 g | nhẹ đầu | 16x19 hoặc 18x20 |
| Người lớn tuổi, đau khuỷu tay | 100–105 | 280–300 g | cân bằng | 16x19, khung mềm |
Vì sao người mới không nên dùng vợt quá nhẹ
Vợt 250–260 g nghe có vẻ "dễ đánh", và đúng là cầm lên nhẹ tay. Nhưng khi gặp quả bóng mạnh, vợt nhẹ bị đẩy lùi, rung nhiều, cổ tay phải gồng để giữ mặt vợt. Nhiều người chuyển sang vợt nặng hơn một chút (285–295 g) lại thấy bóng đi chắc và tay đỡ mỏi hơn. Vợt siêu nhẹ, mặt siêu to hợp nhất với người đánh chậm, ít vung, như người lớn tuổi mới tập hoặc người chủ yếu đánh đôi gần lưới.
Vợt "chuyên nghiệp" nặng tới đâu
Vợt của tay vợt chuyên nghiệp thường nặng hơn hẳn bản bán ngoài cửa hàng, vì họ thêm chì và silicon để tăng độ ổn định. Bản thương mại mang chữ ký Roger Federer (Wilson RF97) nặng khoảng 340 g chưa dây — một con số mà đa số người chơi phong trào sẽ thấy mỏi tay chỉ sau nửa giờ.
Chọn cỡ cán: thông số bị xem nhẹ nhất
Cán quá nhỏ khiến bàn tay phải siết chặt để giữ vợt không xoay. Cán quá to làm cổ tay kém linh hoạt. Cả hai đều liên quan tới đau khuỷu tay. Cỡ cán ghi theo hai hệ:
| Hệ châu Âu | Hệ Mỹ (L) | Chu vi | Thường hợp với |
|---|---|---|---|
| 1 | L1 | 4 1/8 inch (≈ 105 mm) | tay nhỏ, nhiều nữ |
| 2 | L2 | 4 1/4 inch (≈ 108 mm) | tay trung bình nhỏ, phổ biến ở Việt Nam |
| 3 | L3 | 4 3/8 inch (≈ 111 mm) | tay trung bình lớn |
| 4 | L4 | 4 1/2 inch (≈ 114 mm) | tay to |
Cách đo nhanh: nắm cán theo kiểu Eastern (như bắt tay), giữa đầu ngón đeo nhẫn và phần thịt dưới ngón cái nên vừa lọt một ngón trỏ của tay kia. Không lọt là cán nhỏ, thừa nhiều là cán to. Nếu phân vân giữa hai cỡ, chọn cỡ nhỏ hơn: quấn thêm một lớp cán phụ là tăng được khoảng nửa cỡ, còn cán to thì không thu nhỏ lại được.
Lối chơi quyết định nhiều hơn trình độ
Hai người cùng trình độ trung bình nhưng chơi khác nhau sẽ cần vợt khác nhau.
- Đánh cuối sân, nhiều xoáy lên: mặt 98–100, kiểu đan 16x19, khung cứng vừa. Mắt dây thưa giúp dây "trượt rồi bật lại", tạo xoáy dễ hơn.
- Đánh phẳng, thích kiểm soát hướng: mặt 95–98, nặng hơn một chút, có thể thử 18x20.
- Đánh đôi, lên lưới nhiều: vợt nhẹ đầu để xoay trở nhanh ở vô lê.
- Vung tay ngắn, đánh chặn nhiều: vợt mặt lớn, khung cứng hơn để vợt tự trả lực bù cho động tác ngắn.
Thử vợt trước khi mua
Thông số chỉ thu hẹp lựa chọn. Cảm giác thật chỉ có khi đánh. Một số cửa hàng chuyên cho mượn vợt mẫu (demo) để đánh thử một buổi; nếu được, hãy thử ít nhất hai đến ba cây khác nhau trên cùng một sân, cùng một bạn tập.
Khi thử, để ý mấy điều cụ thể:
- Sau 30–40 phút, cổ tay và khuỷu tay có mỏi bất thường không.
- Đánh trượt tâm, vợt có xoay trong tay hoặc rung "tê" không.
- Quả giao bóng và quả trả giao bóng có chắc tay không.
- Ở lưới, vợt có kịp đưa lên chặn bóng không.
Lưu ý: vợt demo thường đã đan sẵn ở một độ căng nhất định. Nếu cây vợt bạn mua đan dây khác hoặc căng khác, cảm giác sẽ thay đổi đáng kể. Chuyện dây và độ căng có bài riêng trong danh mục này.
Vợt cũ, vợt đời trước và ngân sách
Các hãng lớn làm mới dòng vợt khoảng hai đến ba năm một lần, phần lớn thay đổi là màu sơn và một vài chi tiết công nghệ. Vợt đời trước còn hàng thường được giảm giá và chất lượng gần như tương đương. Với người mới, đây là cách tiết kiệm hợp lý.
Vợt cũ thì cần kiểm kỹ: soi các vết nứt chân chim quanh cổ vợt và đầu vợt (chỗ hay va xuống sân), kiểm các lỗ xỏ dây (grommet) có vỡ không, và gõ nhẹ khung nghe có tiếng lạch cạch bên trong không. Khung carbon đã nứt có thể vẫn đánh được, nhưng truyền rung rất khó chịu và có thể gãy bất ngờ.
Vợt khung nhôm hoặc vợt "liền dây" giá rẻ ở siêu thị đủ để làm quen vài buổi, nhưng nặng đầu, rung nhiều và khó đánh đều. Nếu đã quyết theo tennis vài tháng, vợt khung graphite (carbon) của các hãng chuyên là khoản đầu tư đáng hơn.
Góc nhìn hôm nay: đổi vợt khi nào
Không có mốc thời gian cố định. Dấu hiệu nên đổi là khi cây vợt đang dùng khiến bạn phải gồng, đau tay, hoặc khi lối chơi đã thay đổi rõ (chuyển từ đánh đơn cuối sân sang đánh đôi chẳng hạn). Đổi vợt không làm trình độ tăng vọt. Cây vợt đúng chỉ gỡ bớt cản trở để công tập luyện được thể hiện.
Muốn tìm hiểu sâu hơn, có thể đọc phần quy định về vợt trong Luật Quần vợt của ITF (phụ lục về vợt), hoặc tham khảo các trang so sánh thông số vợt của những cửa hàng chuyên có máy đo swingweight. Quan trọng nhất vẫn là hỏi huấn luyện viên đã xem bạn đánh — họ thấy được điều mà bảng thông số không nói.
Câu hỏi thường gặp
Người mới chơi tennis nên mua vợt bao nhiêu gram?
Phần lớn người lớn mới tập hợp với vợt khoảng 260–285 g chưa dây. Nam có thể lực tốt có thể lên 285–295 g. Vợt dưới 255 g dễ bị bóng mạnh đẩy lùi và rung nhiều, không hẳn dễ đánh như nhiều người nghĩ.
Mặt vợt 100 và 98 khác nhau thế nào?
Mặt 100 inch vuông có điểm ngọt rộng hơn, đánh trượt tâm vẫn ổn và bóng đi xa hơn. Mặt 98 kiểm soát hướng tốt hơn nhưng đòi hỏi đánh trúng tâm đều. Với người trung bình, khác biệt cảm nhận được nhưng không quá lớn.
Cỡ cán vợt tennis L2 hay L3?
Phần lớn nam Việt Nam vừa với L2 hoặc L3, nữ thường L1 hoặc L2. Đo bằng cách nắm cán: khe giữa đầu ngón đeo nhẫn và lòng bàn tay vừa lọt một ngón trỏ là đúng cỡ. Phân vân thì chọn cỡ nhỏ hơn rồi quấn thêm cán phụ.
Vợt nặng đầu hay nhẹ đầu tốt hơn?
Không có loại tốt hơn tuyệt đối. Nặng đầu cho thêm lực, hợp người vung tay ngắn. Nhẹ đầu xoay trở nhanh, hợp người đánh lưới và người có cú vung dài tự tạo lực.
Kiểu đan 16x19 và 18x20 khác gì nhau?
16x19 có mắt dây thưa, dây dịch chuyển nhiều hơn nên dễ tạo xoáy và bóng nảy hơn. 18x20 mắt dày, bóng đi thấp và thẳng hơn, dây bền hơn nhưng khó tạo xoáy. Người mới nên bắt đầu với 16x19.
Có nên mua vợt tennis cũ?
Được, nếu kiểm kỹ khung không nứt, lỗ xỏ dây không vỡ và cán đúng cỡ. Vợt đời trước còn mới thường là lựa chọn tiết kiệm tốt hơn vợt cũ không rõ lịch sử.