Roger Federer: vẻ đẹp tennis và 20 Grand Slam của tay vợt Thụy Sĩ

Roger Federer (sinh ngày 8/8/1981 tại Basel, Thụy Sĩ) là tay vợt giành 20 danh hiệu Grand Slam đơn nam, 103 danh hiệu ATP và giữ ngôi số 1 thế giới tổng cộng 310 tuần. Nhưng thứ khiến ông khác mọi nhà vô địch khác là cách đánh: gần như không có cú nào trông gắng sức, và cú trái tay một tay của ông được coi là chuẩn mực thẩm mỹ của cả một thời. Ông giải nghệ tháng 9/2022 ở Laver Cup tại London, trong trận đánh đôi cùng Rafael Nadal.

Cậu bé nóng tính ở Basel

Federer lớn lên ở vùng ngoại ô Basel, cha là người Thụy Sĩ, mẹ là người Nam Phi. Ông từng làm cậu nhặt bóng ở giải Swiss Indoors Basel, giải mà về sau ông vô địch mười lần. Hồi niên thiếu, Federer nổi tiếng hay ném vợt, la hét và tự dằn vặt sau mỗi cú hỏng. Chính ông nhiều lần kể rằng phải mất mấy năm mới học được cách giữ bình tĩnh trên sân.

Người thầy quan trọng nhất thời trẻ là Peter Carter, huấn luyện viên người Úc ở câu lạc bộ Old Boys Basel. Carter mất trong một tai nạn xe hơi ở Nam Phi năm 2002, khi Federer chưa giành Grand Slam nào. Federer về sau nói cái chết đó là một cú sốc khiến ông nghiêm túc hơn với sự nghiệp. Bố mẹ Carter được ông mời làm khách ở Australian Open suốt nhiều năm sau đó.

Năm 1998, Federer vô địch đơn nam trẻ Wimbledon và kết thúc năm ở vị trí số 1 lứa trẻ. Cột mốc khiến giới chuyên môn chú ý là vòng 4 Wimbledon 2001: chàng trai 19 tuổi thắng Pete Sampras, nhà vô địch bốn năm liền tại đó, sau năm set.

Thời kỳ thống trị 2003–2009

Federer giành Grand Slam đầu tiên ở Wimbledon 2003. Từ đó tới 2009, ông có một chuỗi thành tích mà tới nay vẫn khó tin:

• 237 tuần liên tiếp ở vị trí số 1 (2/2004 – 8/2008), kỷ lục của tennis nam.
• 10 trận chung kết Grand Slam liên tiếp (Wimbledon 2005 – US Open 2007).
• 23 lần liên tiếp vào bán kết Grand Slam, từ Wimbledon 2004 tới Australian Open 2010.
• Năm Wimbledon liên tiếp (2003–2007) và năm US Open liên tiếp (2004–2008).

Mùa 2006 ông thắng 92 trận, chỉ thua 5, và 4 trong 5 trận thua đó là trước Nadal. Đây cũng là điểm vướng duy nhất của thời kỳ này: Roland Garros. Federer thua Nadal ở bốn trận liên tiếp trên đất Paris (bán kết 2005, chung kết 2006, 2007, 2008). Năm 2009, khi Nadal bất ngờ bị Robin Söderling loại ở vòng 4, Federer thắng chính Söderling trong chung kết để hoàn tất bộ Grand Slam sự nghiệp. Vài tuần sau, ông thắng Andy Roddick ở chung kết Wimbledon với set năm kéo tới 16–14, nâng tổng số lên 15, vượt kỷ lục 14 của Sampras.

Vì sao người ta gọi Federer là "đẹp"

Trong tennis, "đẹp" nghe như lời khen cảm tính, nhưng ở Federer nó có cơ sở kỹ thuật khá rõ.

Bước chân nhẹ

Federer di chuyển bằng những bước nhỏ, đều, gần như không phát ra tiếng giày rít. Ông thường đến chỗ bóng sớm hơn đối thủ một nhịp, nên có thời gian đánh trọn động tác. Người xem thấy ông "không vội", thực ra là vì ông đọc bóng nhanh.

Cú thuận tay và trái tay một tay

Cú thuận tay của Federer có cổ tay rất linh hoạt, có thể đổi hướng ở phút chót. Trái tay một tay cho ông góc đánh dọc dây rất hiểm và cú cắt lát (slice) sát lưới. Khi thế hệ sau gần như chuyển hết sang trái tay hai tay, cú trái tay một tay của ông trở thành biểu tượng của một lối chơi đang dần hiếm.

Giao bóng không quá mạnh nhưng khó đọc

Federer không phải người giao bóng nhanh nhất. Ông thắng nhờ việc tung bóng gần như giống hệt nhau cho mọi kiểu giao, khiến đối thủ khó đoán hướng. Đó là lý do ông giữ ván giao bóng rất đều, nhất là trên mặt cỏ.

Năm 2006, nhà văn Mỹ David Foster Wallace viết bài luận "Roger Federer as Religious Experience" trên tờ New York Times. Bài này hay được nhắc khi bàn về thẩm mỹ thể thao, vì nó cố giải thích bằng chữ những gì khán giả chỉ cảm thấy khi xem ông đánh.

Đối thủ lớn: Nadal và Djokovic

Không có Nadal và Djokovic thì sẽ khó hình dung đúng tầm vóc Federer, vì họ là hai người đã chặn ông nhiều nhất.

Với Nadal, phần lớn trận thua của Federer nằm trên mặt sân đất nện, nơi những cú thuận tay xoáy cao của tay vợt Tây Ban Nha liên tục đánh vào trái tay một tay của ông. Trên mặt sân cứng và cỏ, đối đầu cân bằng hơn hẳn. Với Djokovic, những trận thua đau nhất là các trận ông đã đứng sát chiến thắng: bán kết US Open 2010 và 2011 (cả hai lần Federer có match point) và chung kết Wimbledon 2019.

Cú lội ngược dòng 2017 và Grand Slam thứ 20

Năm 2016, Federer bị rách sụn chêm đầu gối khi đang chuẩn bị tắm cho con, phải phẫu thuật lần đầu trong sự nghiệp, rồi bỏ cả nửa sau mùa giải. Ông trở lại ở Australian Open 2017 với tư cách hạt giống số 17. Không ai đặt cược vào ông, vậy mà ông vào chung kết gặp Nadal, bị dẫn 1–3 ở set năm và thắng 6–3 set quyết định.

Cùng năm, ông vô địch Wimbledon lần thứ 8 mà không thua set nào. Tháng 1/2018 ông bảo vệ được ngôi vô địch Úc, nâng tổng số lên 20. Tháng 2/2018, ở tuổi 36, ông trở lại số 1 thế giới và trở thành người lớn tuổi nhất giữ ngôi đầu bảng ATP.

Một chi tiết kỹ thuật ít người để ý: từ năm 2014, Federer chuyển từ khung vợt mặt 90 inch vuông sang 97 inch vuông. Mặt vợt lớn hơn giúp ông đánh trái tay ổn định hơn trước những cú bóng nảy cao, và nhiều chuyên gia cho rằng đó là một phần lý do ông đối phó Nadal tốt hơn hẳn giai đoạn cuối sự nghiệp.

Thành tích chính của Roger Federer

Giải nghệ và những gì còn lại

Ca phẫu thuật đầu gối năm 2020 và các lần mổ tiếp theo khiến Federer không thể trở lại phong độ cao. Trận chính thức cuối cùng của ông là tứ kết Wimbledon 2021, thua Hubert Hurkacz. Ông chia tay ở Laver Cup 2022 tại London, đánh đôi cùng Nadal. Hình ảnh hai đối thủ lâu năm ngồi khóc cạnh nhau trên ghế được lan truyền khắp nơi.

Khi phát biểu tại lễ tốt nghiệp Đại học Dartmouth năm 2024, Federer nói rằng dù thắng gần 80% số trận trong sự nghiệp, ông chỉ thắng khoảng 54% số điểm. Ông dùng con số này để nói rằng một điểm thua chỉ là một điểm, và người giỏi là người biết bỏ nó lại để đánh điểm tiếp theo. Đây là bài học hữu ích cho cả người chơi phong trào.

Góc nhìn hôm nay: xem lại và học gì từ Federer

• Trận nên xem lại: chung kết Wimbledon 2008 (gặp Nadal), chung kết Wimbledon 2009 (gặp Roddick), chung kết Australian Open 2017 (gặp Nadal), chung kết Wimbledon 2019 (gặp Djokovic).
• Phim: "Federer: Twelve Final Days" (2024) của đạo diễn Asif Kapadia ghi lại những ngày trước trận chia tay ở Laver Cup.
• Đọc: bài luận của David Foster Wallace năm 2006, và tiểu sử "The Master" của nhà báo Christopher Clarey (2021).
• Học cho người chơi phong trào: đến chỗ bóng sớm, bước chân nhỏ, tung bóng giao đều. Đây là những thứ không cần năng khiếu đặc biệt mà vẫn tập được.

Ngoài sân, Quỹ Roger Federer lập năm 2003 tập trung vào giáo dục mầm non và tiểu học ở miền nam châu Phi và Thụy Sĩ. Đó cũng là một phần di sản, ít ồn ào hơn những chiếc cúp.