Serena Williams: 23 Grand Slam và người thay đổi tennis nữ hiện đại

Serena Williams (sinh ngày 26/9/1981 tại Saginaw, bang Michigan, Mỹ) là tay vợt nữ giành 23 Grand Slam đơn, nhiều nhất Kỷ nguyên Mở, cùng 14 Grand Slam đôi nữ với chị gái Venus và 4 huy chương vàng Olympic. Bà thay đổi tennis nữ bằng sức mạnh: cú giao bóng mà nhiều người coi là hay nhất lịch sử tennis nữ, và những cú đánh từ cuối sân mà trước đó hiếm ai có. Serena giã từ thi đấu sau US Open 2022.

Compton và kế hoạch của người cha

Serena là con út trong năm chị em gái. Gia đình chuyển về Compton, một khu phía nam Los Angeles, khi bà còn rất nhỏ. Cha bà, Richard Williams, không có nền tảng tennis chuyên nghiệp. Ông tự học qua sách, băng hình, rồi dạy Venus và Serena trên những sân công cộng xuống cấp trong khu phố.

Chuyện Richard viết sẵn một kế hoạch dài nhiều chục trang cho sự nghiệp hai con gái từ trước khi họ ra đời được chính gia đình kể lại nhiều lần. Chi tiết chính xác thì khó kiểm chứng, nhưng điều chắc chắn là ông có những quyết định ngược số đông: cho hai con nghỉ thi đấu giải trẻ quốc gia từ đầu thập niên 1990, để tập trung học và tránh áp lực sớm. Năm 1991, gia đình chuyển sang Florida để hai chị em theo học học viện của Rick Macci.

Câu chuyện này được dựng thành phim "King Richard" (2021), Will Smith đóng vai người cha. Phim do chính Venus và Serena làm đồng sản xuất, nên nó mang góc nhìn gia đình nhiều hơn là một tài liệu độc lập.

Những cột mốc chính

• 1999: vô địch US Open ở tuổi 17, Grand Slam đầu tiên, trước cả chị Venus.
• 2002–2003: thắng liên tiếp Roland Garros, Wimbledon, US Open 2002 và Australian Open 2003, lần nào chung kết cũng gặp Venus. Báo chí gọi chuỗi này là "Serena Slam" vì bà nắm cả bốn danh hiệu cùng lúc, dù không trong cùng một năm.
• 2006–2007: chấn thương, rơi khỏi top 100, rồi vô địch Australian Open 2007 khi đang xếp hạng 81.
• 2012: huy chương vàng đơn nữ Olympic London, thắng Maria Sharapova 6–0, 6–1 trong chung kết trên sân cỏ Wimbledon.
• 2014–2015: "Serena Slam" lần hai, từ US Open 2014 tới Wimbledon 2015.
• 2017: vô địch Australian Open, Grand Slam thứ 23, khi đang mang thai khoảng tám tuần.
• 2018–2019: trở lại sau sinh, vào thêm bốn trận chung kết Grand Slam nhưng không thắng trận nào.
• 2022: thông báo "tiến hoá khỏi tennis" trên tạp chí Vogue; trận cuối là vòng 3 US Open, thua Ajla Tomljanović.

Cú giao bóng và lối chơi sức mạnh

Cú giao bóng là vũ khí làm nên Serena. Động tác của bà gọn, tung bóng ổn định, đổi hướng được tới cả ba góc ô giao bóng mà người đỡ khó đọc. Bà từng giao những quả trên 200 km/h, thuộc nhóm nhanh nhất tennis nữ. Ở Wimbledon 2012, bà giao 102 cú ăn điểm trực tiếp (ace) trong cả giải, một con số rất hiếm ở nội dung nữ.

Từ cuối sân, Serena đánh thuận tay và trái tay hai tay đều mạnh và phẳng, kết thúc điểm sớm thay vì kéo dài. Lối chơi này buộc cả thế hệ tay vợt nữ sau đó phải đầu tư vào thể lực và sức mạnh. Trước Serena và Venus, tennis nữ đỉnh cao nghiêng về sự khéo léo, đánh bền, như thời Chris Evert hay Martina Hingis.

Điều ít được nhắc là khả năng chiến đấu khi bị dẫn. Serena có rất nhiều trận thắng sau khi thua set đầu hoặc phải cứu match point, kể cả ở chung kết Grand Slam. Đó là thứ không đo bằng tốc độ bóng được.

Venus và Serena: hai chị em ở hai đầu lưới

Venus (sinh năm 1980) giành 7 Grand Slam đơn, trong đó 5 Wimbledon. Hai chị em gặp nhau 31 lần ở các giải chính thức, Serena thắng 19. Họ gặp nhau 9 lần ở chung kết Grand Slam, Serena thắng 7.

Khi đánh cặp, họ gần như bất khả chiến bại: 14 Grand Slam đôi nữ và chưa thua trận chung kết Grand Slam đôi nào cùng nhau. Ba huy chương vàng Olympic đôi nữ (Sydney 2000, Bắc Kinh 2008, London 2012) cũng thuộc về cặp chị em này.

Bảng thành tích của Serena Williams

Một điểm cần rõ: kỷ lục 24 Grand Slam đơn mọi thời thuộc về Margaret Court (Úc), nhưng 13 trong số đó giành trước Kỷ nguyên Mở (trước năm 1968), khi tay vợt chuyên nghiệp chưa được dự Grand Slam. Đó là lý do người ta thường nói Serena giữ kỷ lục "Kỷ nguyên Mở".

Những lần làm dấy tranh luận

Năm 2001, ở giải Indian Wells, Serena bị khán giả la ó suốt trận chung kết sau khi Venus rút lui trước trận bán kết giữa hai chị em. Gia đình Williams cho rằng có yếu tố phân biệt chủng tộc trong tiếng la ó, và hai chị em tẩy chay giải này suốt hơn mười năm. Serena trở lại Indian Wells năm 2015.

Chung kết US Open 2018 gặp Naomi Osaka: Serena bị trọng tài chính Carlos Ramos phạt ba lỗi liên tiếp (nhận chỉ đạo từ khán đài, đập vợt, lời lẽ với trọng tài), dẫn tới bị trừ một ván. Trận đấu gây tranh cãi lớn về chuẩn mực trọng tài với tay vợt nam và nữ. Osaka thắng, giành Grand Slam đầu tiên, và lễ trao giải phủ bóng tiếng la ó.

Làm mẹ và sức khoẻ

Con gái Olympia của Serena chào đời tháng 9/2017. Sau sinh mổ, bà bị thuyên tắc phổi và nhiều biến chứng, phải trải qua nhiều ca phẫu thuật. Bà kể lại trải nghiệm này công khai, góp phần đưa vấn đề sức khoẻ sản phụ, nhất là với phụ nữ da màu ở Mỹ, ra bàn luận rộng hơn. Việc WTA sau đó sửa luật bảo lưu thứ hạng cho tay vợt trở lại sau sinh cũng được nhiều người gắn với trường hợp của bà.

Góc nhìn hôm nay: di sản của Serena

Sau tennis, Serena điều hành quỹ đầu tư Serena Ventures, rót vốn chủ yếu vào các công ty khởi nghiệp do phụ nữ và người da màu sáng lập. Bà vẫn được nhắc như hình mẫu của một vận động viên biến thành công trên sân thành tiếng nói ngoài sân.

• Trận nên xem lại: chung kết Australian Open 2003 gặp Venus, chung kết Olympic London 2012, chung kết Australian Open 2017 gặp Venus.
• Phim: "King Richard" (2021) để hiểu gia đình; nên nhớ đây là phim chuyển thể, không phải tài liệu.
• Đọc: tự truyện "On the Line" (2009) của Serena.
• Bài học cho người chơi phong trào: đầu tư cho cú giao bóng. Một cú giao bóng chắc, đặt được góc, đáng giá hơn mọi cú đánh khác ở trình độ nghiệp dư, vì đó là cú duy nhất bạn hoàn toàn tự quyết.