Người mới chơi bóng bàn nên dùng cốt vợt gỗ 5 lớp loại ALL hoặc ALL+, dán hai mặt gai trong (mặt phẳng) có độ dày mút khoảng 1,8–2,0 mm, độ bám vừa phải. Bộ vợt như vậy đánh chậm vừa, dễ kiểm soát, đủ để học đúng các cú xoáy lên và cắt. Cốt carbon tốc độ cao và mặt vợt "chuyên nghiệp" nên để dành tới khi đã đánh đều tay.
Vợt bóng bàn khác vợt tennis và cầu lông ở một điểm lớn: người chơi có thể tự ráp. Cốt vợt (phần gỗ) và hai mặt vợt (cao su có mút) mua riêng, rồi dán lại với nhau. Cũng vì thế mà lựa chọn nhiều tới mức người mới dễ lạc.
Vợt bóng bàn gồm những gì
- Cốt vợt (blade): phần gỗ gồm mặt cốt và cán. Luật của Liên đoàn Bóng bàn Thế giới (ITTF) quy định cốt phải phẳng, cứng, và ít nhất 85% độ dày là gỗ tự nhiên. Phần còn lại có thể là lớp sợi carbon, sợi thuỷ tinh… kẹp giữa các lớp gỗ.
- Mặt vợt (rubber): gồm lớp cao su ngoài và lớp mút (sponge) bên dưới. Luật giới hạn tổng độ dày cao su kèm mút không quá 4 mm.
- Keo dán: từ năm 2008, keo có dung môi hữu cơ dễ bay hơi (loại "keo tăng tốc" từng phổ biến) bị cấm trong thi đấu. Hiện chỉ dùng keo gốc nước.
Một mặt vợt phải màu đen, mặt kia màu sáng khác hẳn. Trước đây mặt còn lại bắt buộc là đỏ; từ tháng 10/2021, ITTF cho phép thêm các màu như xanh dương, xanh lá, tím, hồng. Hai màu khác nhau để đối thủ nhìn biết bạn đang đánh bằng mặt nào — vì hai mặt có thể là hai loại cao su rất khác nhau.
Vợt dán sẵn hay vợt tự ráp
| Vợt dán sẵn | Vợt tự ráp | |
|---|---|---|
| Cách mua | Mua nguyên cây, đã dán mặt | Chọn cốt và hai mặt riêng, nhờ cửa hàng dán hoặc tự dán |
| Ưu điểm | Rẻ, tiện, chơi được ngay | Đúng ý, thay được từng mặt khi mòn |
| Nhược điểm | Chất lượng mặt vợt khó biết; nhiều loại giá rẻ dùng cao su không được ITTF phê duyệt | Đắt hơn, dễ chọn sai nếu không có người hướng dẫn |
| Hợp với | Chơi gia đình, cơ quan, vài tháng đầu | Người tập đều, có ý định đánh giải |
Vợt dán sẵn tầm trung của các hãng chuyên bóng bàn hoàn toàn đủ dùng cho năm đầu. Vợt dán sẵn quá rẻ thì mặt cao su thường trơn, cứng, không tạo xoáy được — người mới tập trên vợt đó sẽ học sai cảm giác, sau đổi vợt lại phải làm quen từ đầu.
Chọn cốt vợt
Thang tốc độ DEF – ALL – OFF
Hầu hết hãng xếp cốt theo thang: DEF (phòng thủ, chậm nhất) → ALL (toàn diện) → ALL+ → OFF− → OFF → OFF+ (tấn công, nhanh nhất). Người mới nên ở vùng ALL đến ALL+. Cốt chậm cho bóng ở trên mặt vợt lâu hơn một chút, giúp cảm nhận và điều khiển xoáy dễ hơn.
Số lớp và vật liệu
- Gỗ 5 lớp: lựa chọn kinh điển, cảm giác mềm, kiểm soát tốt. Phù hợp nhất cho người mới.
- Gỗ 7 lớp: cứng và nhanh hơn, hợp người thích tấn công đã có nền tảng.
- Có lớp carbon hoặc sợi tổng hợp: nhanh, điểm ngọt rộng, nhưng truyền ít cảm giác. Người mới dùng cốt carbon thường đánh bóng bay quá bàn mà không hiểu vì sao.
Trọng lượng và kiểu cán
Cốt vợt thường nặng khoảng 80–95 g. Sau khi dán hai mặt, cả cây vợt thường khoảng 160–190 g. Người mới, trẻ em và người lớn tuổi nên ưu tiên phía nhẹ.
Cán kiểu ngang (shakehand) có ba dạng chính: FL (loe ở đuôi, giữ chắc, phổ biến nhất), ST (thẳng, dễ xoay cán), AN (lượn theo lòng bàn tay). Người mới nên thử FL trước. Người cầm vợt kiểu dọc (penhold) dùng cán riêng: kiểu Trung Quốc (CS) hoặc kiểu Nhật (JS). Phần cách cầm vợt có bài riêng trong danh mục Bóng bàn.
Chọn mặt vợt
Các loại cao su
| Loại | Đặc điểm | Ai dùng |
|---|---|---|
| Gai trong (inverted, mặt phẳng) | Mặt nhẵn, bám bóng, tạo xoáy tốt nhất | Gần như mọi người chơi, và là lựa chọn mặc định cho người mới |
| Gai ngắn (short pips) | Gai hướng ra ngoài, bóng đi phẳng, ít bị ảnh hưởng bởi xoáy của đối thủ | Lối đánh nhanh, áp sát bàn |
| Gai dài (long pips) | Gai mềm, đảo ngược hoặc làm "chết" xoáy | Lối phòng thủ đặc biệt, gây khó chịu cho đối thủ |
| Chống xoáy (anti) | Mặt trơn, gần như không bám | Rất ít người dùng, mang tính chiến thuật |
Người mới nên dùng gai trong cả hai mặt. Gai dài và chống xoáy làm người tập không học được cảm giác xoáy — nền tảng của bóng bàn hiện đại.
Độ dày mút và độ cứng
Mút dày (2,1 mm, "max") cho tốc độ và xoáy mạnh hơn, nhưng khó kiểm soát. Mút 1,8–2,0 mm là vùng hợp với người mới. Mút cũng có độ cứng khác nhau: mềm thì dễ "ăn" bóng, dễ tạo xoáy ở tốc độ vung chậm; cứng thì cần vung nhanh mới phát huy.
Cao su kiểu châu Âu – Nhật và kiểu Trung Quốc
Cao su kiểu châu Âu và Nhật thường có độ nảy cao, cảm giác "đàn hồi" (tensor). Cao su kiểu Trung Quốc thường dính (tacky), mút cứng, đòi hỏi lực vung lớn và kỹ thuật dùng toàn thân. Người mới cầm mặt Trung Quốc cứng dễ thấy bóng "không đi". Mặt châu Âu – Nhật loại mềm vừa thường dễ làm quen hơn.
Gợi ý ba bộ vợt theo nhu cầu
- Chơi vui ở nhà, cơ quan: vợt dán sẵn tầm trung của hãng chuyên bóng bàn, hai mặt gai trong.
- Muốn học bài bản: cốt gỗ 5 lớp ALL hoặc ALL+, hai mặt gai trong mút 1,8–2,0 mm, độ cứng mềm đến trung bình.
- Đã tập đều 1–2 năm, thích tấn công: cốt OFF− đến OFF (5 lớp gỗ cứng hoặc 7 lớp), mặt thuận tay có thể dày hơn mặt trái tay.
Mặt vợt dùng thi đấu phải có gì
Nếu có ý định đánh giải, kể cả giải phong trào có trọng tài, mặt vợt cần nằm trong danh sách cao su được ITTF phê duyệt (danh sách LARC, cập nhật định kỳ). Mặt được phê duyệt có in logo ITTF kèm tên hãng sát cán. Vợt dán sẵn giá rẻ thường không có dấu này.
Bóng thi đấu hiện nay đường kính 40 mm, nặng 2,7 g, làm bằng nhựa; ITTF chuyển từ bóng celluloid sang bóng nhựa từ năm 2014. Bóng nhựa nảy và xoáy hơi khác bóng cũ, nên một số mặt vợt đời trước cũng cho cảm giác khác khi đánh bóng mới.
Góc nhìn hôm nay: đừng đổi vợt thay cho tập
Bóng bàn có một thị trường mặt vợt khá rộn ràng: mẫu mới ra liên tục, mỗi mẫu hứa nhanh hơn, xoáy hơn. Người chơi phong trào hay rơi vào vòng đổi vợt mỗi vài tháng mà trình độ không đổi. Kinh nghiệm chung của các huấn luyện viên: giữ một bộ vợt dễ kiểm soát ít nhất một năm, tới khi cảm giác "vợt chậm quá" xuất hiện thật sự thì mới nâng cấp.
Muốn tìm hiểu kỹ, có thể đọc Luật Bóng bàn của ITTF (mục về vợt), xem danh sách LARC trên trang ITTF, và hỏi huấn luyện viên ở câu lạc bộ gần nhà — nhiều nơi có sẵn vài cây vợt để mượn đánh thử.
Câu hỏi thường gặp
Người mới chơi bóng bàn nên mua vợt gì?
Nên chọn cốt gỗ 5 lớp loại ALL hoặc ALL+ với hai mặt gai trong, mút dày khoảng 1,8–2,0 mm. Nếu chưa chắc theo lâu, một cây vợt dán sẵn tầm trung của hãng chuyên bóng bàn là đủ. Tránh cốt carbon tốc độ cao và mặt cao su cứng ngay từ đầu.
Vợt bóng bàn dán sẵn có tốt không?
Loại tầm trung của hãng chuyên thì đủ tốt cho người mới và người chơi vui. Loại quá rẻ thường có mặt cao su trơn, không tạo xoáy được và không được ITTF phê duyệt, nên không dùng được ở giải có trọng tài.
Vì sao vợt bóng bàn có hai màu?
Luật yêu cầu một mặt đen và mặt kia màu sáng khác hẳn để đối thủ biết người chơi đang dùng mặt nào. Hai mặt có thể là hai loại cao su khác nhau, cho đường bóng rất khác nhau. Từ 10/2021, ngoài đỏ còn được dùng xanh dương, xanh lá, tím, hồng.
Mút vợt bóng bàn dày hay mỏng tốt hơn?
Mút dày cho bóng nhanh và xoáy mạnh hơn nhưng khó kiểm soát. Người mới hợp với mút 1,8–2,0 mm. Người chơi phòng thủ cắt bóng thường dùng mút mỏng hơn.
Cốt vợt carbon có hợp người mới không?
Thường là không. Cốt carbon nhanh và truyền ít cảm giác, người mới dễ đánh bóng bay quá bàn và khó học cảm giác xoáy. Nên tập trên cốt gỗ thuần một thời gian trước.