Người mới chơi cầu lông nên đan dây khoảng 20–24 lbs, người chơi phong trào đã đánh đều thường ở 24–27 lbs, chỉ người có cổ tay nhanh và đánh trúng tâm đều mới nên đan từ 28 lbs trở lên. Dây mỏng (khoảng 0,63–0,66 mm) nảy và nhạy hơn nhưng nhanh đứt; dây dày (khoảng 0,70 mm) bền hơn. Luôn đan trong khoảng độ căng in trên khung vợt.
Ở các sân cầu lông Việt Nam, câu hỏi "đan bao nhiêu cân" nghe nhiều không kém câu "vợt gì". Và câu trả lời phổ biến nhất — "càng căng càng tốt" — lại là câu trả lời sai với phần đông người chơi.
Đơn vị: lbs, kg và cách người ta gọi "cân"
Độ căng dây cầu lông ghi bằng pound (lbs). 1 kg xấp xỉ 2,2 lbs. Khi nói "đan 10 cân", nhiều thợ ở Việt Nam đang quy đổi sang kg (10 kg xấp xỉ 22 lbs). Để tránh nhầm, khi đặt đan nên nói rõ đơn vị lbs, vì đây là đơn vị máy đan và khung vợt đều dùng.
| lbs | kg xấp xỉ | Thường hợp với |
|---|---|---|
| 18–20 | 8–9 | Trẻ em, người lớn tuổi mới tập |
| 20–24 | 9–11 | Người mới, người chơi vui |
| 24–27 | 11–12 | Người chơi phong trào đã đánh đều |
| 27–30 | 12–13,5 | Người chơi khá, cổ tay nhanh |
| trên 30 | trên 13,5 | Vận động viên, người chơi rất tốt — và phải đúng khung chịu được |
Căng cao hay căng thấp: được gì, mất gì
Giống dây tennis, dây cầu lông căng thấp cho quả cầu đi xa hơn với cùng một lực, vì mặt dây lún nhiều và trả lực như tấm bạt nhún. Dây căng cao làm mặt vợt "cứng", cầu đi ngắn hơn nếu đánh chậm — nhưng với người vung rất nhanh và đánh trúng tâm, dây căng cao cho cảm giác chắc, cầu đi đúng hướng, tiếng đánh giòn.
- Căng thấp: dễ đánh cầu cao sâu, êm tay, điểm ngọt rộng, dây bền hơn. Nhược điểm: khó kiểm soát độ chính xác ở cú đánh mạnh.
- Căng cao: kiểm soát tốt với người có kỹ thuật, tiếng đánh "đanh". Nhược điểm: điểm ngọt hẹp, đánh trượt tâm là cầu chết, nhanh đứt, truyền nhiều lực sốc về cổ tay và khuỷu tay.
Người mới đan căng cao thường gặp chuyện quen thuộc: đánh cầu cao từ cuối sân không qua được nửa sân bên kia, phải dùng hết sức, rồi sau vài tuần bắt đầu đau cổ tay.
Dây dọc và dây ngang
Phần lớn thợ đan dây ngang cao hơn dây dọc 1–2 lbs, ví dụ 24 lbs dọc – 26 lbs ngang. Lý do: dây ngang ngắn hơn và phải luồn đan qua dây dọc, nên mất căng nhiều hơn khi đan; tăng nhẹ lên để mặt dây đều hơn. Một số hãng ghi rõ khuyến nghị cho từng mẫu khung.
Chọn dây: độ dày và tính chất
Dây cầu lông hầu hết là sợi tổng hợp (nylon nhiều lớp). Khác biệt chủ yếu nằm ở độ dày và cách bện lớp ngoài.
| Độ dày | Ví dụ quen thuộc | Đặc tính |
|---|---|---|
| khoảng 0,70 mm | Yonex BG65 | Bền, giữ căng ổn, cảm giác hơi "đầm" — lựa chọn phổ biến ở sân tập |
| khoảng 0,68 mm | Yonex BG80 | Nảy và giòn hơn, tiếng đánh lớn, bền vừa |
| khoảng 0,65 mm | Yonex BG66 Ultimax | Rất nảy, nhạy, nhưng mau đứt |
| khoảng 0,63 mm | Yonex Exbolt 63 | Mỏng, tạo cảm giác "cắn" cầu tốt |
Các hãng khác như Victor, Li-Ning, Kizuna… đều có dòng dây tương đương. Người mới, chơi nhiều buổi một tuần và hay đánh cầu nhựa nên chọn dây dày cho bền. Người chơi khá muốn cảm giác nhạy hơn thì xuống dây mỏng và chấp nhận thay dây thường hơn.
Quy trình đan và những điều nên để ý
Hai nút hay bốn nút
Đan hai nút: dây dọc và dây ngang đi bằng một sợi liền, chỉ thắt hai nút. Đan bốn nút: dây dọc và dây ngang là hai đoạn riêng, tổng cộng bốn nút. Đan bốn nút cho phép đặt độ căng dọc và ngang khác nhau dễ hơn, và thường được nhiều hãng khuyến nghị cho khung của họ. Mỗi mẫu khung có sơ đồ đan riêng (lỗ bắt đầu, lỗ bỏ qua, lỗ thắt nút) — thợ giỏi sẽ theo sơ đồ của hãng.
Đan đối xứng và tốc độ kéo
Khung cầu lông rất mỏng. Thợ đan đúng cách sẽ kéo dây từ giữa ra hai bên đều nhau và dùng kẹp giữ khung chắc chắn ở nhiều điểm, để khung không bị kéo méo. Đan lệch hoặc kéo ẩu có thể làm khung biến dạng thành hình quả trứng, hoặc nứt ngay ở lỗ xỏ dây.
Grommet — ống nhựa ở lỗ xỏ dây
Mỗi lỗ xỏ dây có một ống nhựa nhỏ (grommet) để dây không cọ thẳng vào carbon. Sau nhiều lần đan, grommet mòn, vỡ — dây cọ vào khung và đứt sớm ở cùng một vị trí. Thấy dây cứ đứt ở sát khung là lúc nên thay grommet.
Khi dây đứt: cắt ngay các dây còn lại
Đây là việc ít người làm mà rất quan trọng. Khi một sợi dây đứt, phần dây còn lại vẫn kéo khung theo kiểu không cân, lực dồn về một phía. Để lâu, nhất là trong nắng nóng, khung có thể bị méo. Cách làm được nhiều thợ khuyên: dùng kéo cắt các dây còn lại, cắt từ giữa mặt vợt ra phía ngoài, cắt đối xứng cả dây dọc và dây ngang để lực nhả đều.
Bao lâu nên đan lại
Dây chùng dần sau khi đan, nhanh nhất trong những ngày đầu. Thời tiết nóng ẩm ở Việt Nam làm dây mất căng nhanh hơn. Người chơi đều 3–4 buổi một tuần thường đan lại sau vài tuần đến vài tháng, kể cả khi dây chưa đứt. Dấu hiệu dây đã chùng: cầu đi "bay" khó kiểm soát, tiếng đánh đục, dây dễ xê dịch khỏi vị trí.
Một mẹo nhỏ: ghi ngày đan và độ căng lên một mẩu băng dính ở cán hoặc trong túi vợt. Lần sau đổi mức căng, bạn sẽ biết chính xác mình đang so với cái gì.
Đan căng hơn ngưỡng khung: rủi ro mất bảo hành
Các hãng in khoảng độ căng tối đa trên khung (ví dụ "20–28 lbs"). Vượt ngưỡng đó, nếu khung nứt hay vỡ, cửa hàng và hãng thường từ chối bảo hành. Thợ có kinh nghiệm cũng sẽ hỏi lại hoặc từ chối đan quá cao cho khung nhẹ, mỏng. Vận động viên chuyên nghiệp đan căng hơn mức thường rất nhiều, nhưng họ có nhà tài trợ thay vợt — người chơi phong trào thì không.
Góc nhìn hôm nay
Nếu chỉ thay đổi được một thứ để đánh dễ hơn, nhiều huấn luyện viên sẽ khuyên giảm độ căng dây trước khi đổi vợt. Cách tự thử rẻ nhất: đan hai cây vợt (của mình và của bạn cùng sân, hoặc đan lại lần sau) ở hai mức căng khác nhau 2–3 lbs, đánh cùng một buổi, so cảm giác đánh cầu cao sâu và tình trạng cổ tay sau buổi.
Tham khảo thêm: sơ đồ đan và độ căng khuyến nghị trên trang web của hãng sản xuất khung vợt; thông số dây trên bao bì dây. Một thợ đan uy tín ở sân quen cũng là nguồn kinh nghiệm thực tế tốt — hỏi họ vợt của bạn hay đứt dây ở đâu, họ thường nói được nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Người mới đan vợt cầu lông bao nhiêu lbs là vừa?
Khoảng 20–24 lbs là vừa với đa số người mới. Mức này giúp cầu đi xa mà không phải gồng, đỡ đau cổ tay. Khi đã đánh đều và trúng tâm, có thể tăng dần mỗi lần 1–2 lbs.
Đan vợt cầu lông căng có tốt hơn không?
Chỉ tốt với người có cổ tay nhanh và đánh trúng tâm đều. Với người mới, dây căng làm cầu đi ngắn, điểm ngọt hẹp và dễ đau tay. Căng hơn mức in trên khung còn có thể làm mất bảo hành.
Đan hai nút và bốn nút khác nhau thế nào?
Đan hai nút dùng một sợi dây liền cho cả dọc và ngang. Đan bốn nút chia dây dọc và dây ngang thành hai đoạn riêng, dễ đặt độ căng khác nhau cho từng chiều. Nhiều hãng khuyến nghị kiểu bốn nút cho khung của mình.
Đứt dây vợt cầu lông có cần cắt hết dây không?
Nên cắt. Dây còn lại kéo khung không đều có thể làm khung méo, nhất là khi để trong nắng nóng. Cắt từ giữa ra ngoài, đối xứng cả hai chiều.
BG65 và BG80 khác gì nhau?
BG65 dày khoảng 0,70 mm, bền, cảm giác đầm, hợp người chơi nhiều. BG80 mỏng hơn, khoảng 0,68 mm, nảy và giòn tiếng hơn nhưng bền kém hơn. Cả hai đều là dây phổ biến của Yonex.