Bóng chạm vạch được tính là bóng trong, ở cả tennis lẫn cầu lông: đường vạch là một phần của vùng sân mà nó bao quanh, nên chỉ cần quả bóng hay quả cầu chạm vào mép ngoài cùng của vạch là hợp lệ. Bóng bàn không có vạch biên trên sàn: bóng chạm mép trên của bàn là hợp lệ, còn chạm vào cạnh hông bàn thì không.
Nguyên tắc chung: vạch thuộc về sân
Điều này nghe hiển nhiên nhưng nhiều người mới chơi vẫn tưởng bóng phải nằm hẳn bên trong vạch mới tính. Luật của ITF nói rõ: quả bóng chạm vạch được coi là chạm vào phần sân mà vạch đó giới hạn. Luật cầu lông của BWF cũng quy định tương tự: các vạch là một phần của khu vực mà chúng xác định.
Hệ quả thực tế:
- Bóng chạm một phần rất nhỏ của vạch cũng là bóng trong. Chỉ cần một milimét tiếp xúc.
- Không có khái niệm "nửa trong nửa ngoài". Hoặc có chạm vạch, hoặc không.
- Với quả giao, vạch giới hạn ô giao bóng (vạch giữa, vạch giao bóng, vạch biên) cũng thuộc ô đó.
Tennis: bóng tròn, nhưng điểm tiếp xúc không phải một chấm
Kích thước các đường vạch
| Đường vạch | Bề rộng theo luật ITF |
|---|---|
| Vạch cuối sân | Không quá 10 cm |
| Vạch giữa sân giao bóng | 5 cm |
| Các vạch khác (biên dọc, vạch giao bóng) | Từ 2,5 cm đến 5 cm |
| Dấu giữa vạch cuối sân | Dài 10 cm, rộng 5 cm |
Mọi kích thước của sân được đo tới mép ngoài các vạch. Đó là lý do vạch nằm hoàn toàn bên trong kích thước chuẩn của sân: chiều dài 23,77 m tính từ mép ngoài vạch cuối bên này tới mép ngoài vạch cuối bên kia. Tất cả các vạch phải cùng một màu, tương phản rõ với mặt sân.
Bóng bị nén khi chạm đất
Một quả bóng tennis có đường kính khoảng 6,5–6,9 cm. Khi chạm đất ở tốc độ cao, bóng bị ép dẹt và trượt một đoạn trên mặt sân trước khi nảy lên. Vùng tiếp xúc vì vậy là một hình bầu dục dài vài centimét chứ không phải một chấm. Đây là lý do một quả bóng mà mắt thường thấy "rơi ngoài" vẫn có thể chạm mép vạch: phần dẹt của bóng trải dài hơn ta tưởng.
Hệ thống theo dõi bóng điện tử phải mô hình hoá việc nén này, không chỉ tính vị trí tâm quả bóng. Trên hình dựng 3D, bạn sẽ thấy vết tiếp xúc hình bầu dục, và chỉ cần mép vết đó chạm mép vạch là bóng trong.
Mặt sân ảnh hưởng thế nào
- Sân cứng: bóng nén và trượt ít, vết tiếp xúc ngắn. Đây là mặt sân mà hệ thống điện tử làm việc tốt nhất.
- Sân cỏ: bóng trượt nhiều hơn, mặt cỏ mòn dần về cuối giải làm nền không đều.
- Sân đất nện: bóng để lại vết rõ trên mặt sân. Trọng tài chính có thể xuống ghế kiểm tra vết bóng.
Kiểm tra vết bóng trên sân đất nện
Theo quy trình chung trên sân đất nện không dùng máy gọi bóng:
- Tay vợt có thể yêu cầu kiểm tra vết khi bóng sát vạch, thường chỉ khi pha bóng kết thúc hoặc tay vợt dừng đánh ngay.
- Trọng tài chính xuống ghế, xác định vết. Trọng tài biên có thể giúp chỉ vết.
- Nếu vết cho thấy có khoảng trống giữa vết bóng và vạch, bóng ngoài. Nếu vết chạm vạch hoặc đè lên vạch, bóng trong.
- Quyết định của trọng tài chính sau khi kiểm tra là quyết định cuối cùng.
Tay vợt không được tự xoá vết bóng trước khi trọng tài kiểm tra. Hành vi đó có thể bị xử theo quy tắc ứng xử. Kiểm tra vết bóng chỉ áp dụng cho sân đất nện; trên sân cứng hay sân cỏ không có vết đáng tin.
Cầu lông: điểm chạm đầu tiên của quả cầu
Vạch sân cầu lông
Mọi vạch sân cầu lông rộng 40 mm, thường màu trắng hoặc vàng, và đều thuộc khu vực mà chúng xác định. Sân dài 13,40 m; rộng 6,10 m (đôi) hoặc 5,18 m (đơn). Vạch giao cầu gần cách lưới 1,98 m.
Quả cầu chạm sàn thế nào
Quả cầu lông có đế tròn bằng nút bấc (hoặc vật liệu tổng hợp) và chùm lông tạo hình nón. Khi rơi thẳng, đế cầu gần như luôn chạm sàn trước. Nhưng ở những cú đánh xiên, tốc độ thấp, chùm lông có thể chạm sàn trước hoặc cùng lúc. Nguyên tắc là xét điểm quả cầu chạm sàn đầu tiên, bất kể đó là phần đế hay phần lông.
Đây là chỗ khó đối với trọng tài biên: quả cầu đáp xuống rồi nảy, lăn, lật, có khi trượt ra ngoài vạch sau khi đã chạm trong vạch. Điều quan trọng là lần chạm đầu tiên, không phải nơi quả cầu nằm yên cuối cùng.
Ký hiệu của trọng tài biên
- Cầu ngoài: dang thẳng hai tay sang ngang, đồng thời hô "out" đủ lớn để tay vợt và trọng tài chính nghe.
- Cầu trong: chỉ tay phải xuống đường vạch, không nói gì.
- Không nhìn thấy: hai tay che mắt.
Bóng bàn: mép bàn và cạnh bàn
Không có vạch biên trên sàn
Mặt bàn bóng bàn dài 2,74 m, rộng 1,525 m, cao 76 cm so với sàn. Quanh mặt bàn có đường viền trắng rộng 2 cm dọc theo mép: hai đường dọc theo chiều dài và hai đường ở hai đầu bàn. Bóng chạm vào đường viền trắng này là chạm mặt bàn, hoàn toàn hợp lệ.
Bóng chạm cạnh: mép trên hay hông bàn
Tình huống khó nhất trong bóng bàn là bóng chạm mép (edge ball):
- Chạm mép trên (cạnh viền của mặt bàn, góc vuông giữa mặt trên và hông bàn): hợp lệ. Bóng thường đổi hướng đột ngột, gần như không đỡ được. Người đánh được điểm này thường giơ tay xin lỗi theo phép lịch sự.
- Chạm hông bàn (mặt đứng bên dưới mép): không hợp lệ, người đánh mất điểm.
Cách phân biệt chủ yếu dựa vào hướng bóng nảy sau khi chạm. Bóng chạm mép trên thường bật lên hoặc đi tiếp về phía trước. Bóng chạm hông thường rơi thẳng xuống hoặc bật ngang. Âm thanh cũng khác: tiếng chạm mép trên giòn như chạm mặt bàn, còn chạm hông nghe đục hơn.
Trọng tài phụ ngồi bên nào thì quyết định bóng chạm cạnh ở phía mình. Đây là một trong số ít quyết định mà trọng tài phụ có quyền độc lập với trọng tài chính.
Vạch giữa trong đánh đôi
Mặt bàn có vạch trắng 3 mm chạy dọc giữa, chỉ dùng cho quả giao đánh đôi. Vạch này được coi là thuộc nửa bên phải của mỗi bên bàn, nên quả giao đôi chạm đúng vạch giữa vẫn hợp lệ.
So sánh nhanh
| Tennis | Cầu lông | Bóng bàn | |
|---|---|---|---|
| Chạm vạch biên | Trong | Trong | Không có vạch biên trên sàn |
| Bề rộng vạch | 2,5–5 cm, vạch cuối tới 10 cm | 40 mm | Viền trắng 2 cm, vạch giữa 3 mm |
| Yếu tố khó | Bóng nén, trượt; vết trên đất nện | Điểm chạm đầu tiên của đế hay lông | Mép trên hay hông bàn |
| Công cụ phân xử | Máy gọi bóng, Hawk-Eye, kiểm tra vết | Trọng tài biên, xem lại video | Trọng tài chính và trọng tài phụ |
Góc nhìn hôm nay: gọi bóng sát vạch ở sân phong trào
Không có trọng tài, mỗi người tự gọi bóng phía sân mình. Luật tennis cho trận không có trọng tài nêu những nguyên tắc rất đáng áp dụng cho cả ba môn:
- Bóng rơi phía sân bạn thì bạn gọi.
- Nếu không chắc chắn bóng ngoài, coi như bóng trong. Lợi thế nghi ngờ thuộc về đối thủ.
- Gọi ngay, rõ ràng, đủ to. Không gọi "out" sau khi đã đánh trả và thấy pha bóng bất lợi.
- Trên sân đất nện, có thể cùng nhau xem vết bóng, nhưng người phía sân đó quyết định.
Một vấn đề hay gặp ở sân phong trào Việt Nam là vạch sân mờ hoặc sơn không đều, nhất là sân tennis ngoài trời và sân cầu lông trải thảm cũ. Trước giải đấu, ban tổ chức nên kiểm tra vạch, nhất là vạch giao cầu xa của đánh đôi. Nguyên văn luật vạch có trong phần sân đấu của Rules of Tennis (ITF), Laws of Badminton (BWF) và phần thiết bị, luật thi đấu của ITTF Handbook.
Câu hỏi thường gặp
Bóng tennis chạm vạch là trong hay ngoài?
Là bóng trong. Luật ITF quy định quả bóng chạm vạch được coi là chạm vào phần sân mà vạch đó giới hạn. Chỉ cần một phần rất nhỏ của bóng chạm mép vạch là đủ.
Cầu lông chạm vạch có tính không?
Có. Mọi vạch sân cầu lông là một phần của khu vực mà chúng xác định, nên quả cầu chạm vạch là cầu trong. Điều quan trọng là điểm quả cầu chạm sàn đầu tiên, không phải nơi nó nằm yên cuối cùng.
Bóng bàn chạm cạnh bàn có được tính không?
Bóng chạm mép trên của mặt bàn là hợp lệ. Bóng chạm vào hông bàn, phần mặt đứng bên dưới mép, thì không hợp lệ và người đánh mất điểm.
Vạch sân tennis rộng bao nhiêu?
Theo luật ITF, vạch cuối sân rộng không quá 10 cm, vạch giữa sân giao bóng rộng 5 cm, các vạch khác rộng từ 2,5 đến 5 cm. Kích thước sân được đo tới mép ngoài của các vạch.
Vì sao trọng tài được xuống kiểm tra vết bóng ở Roland Garros?
Sân đất nện để lại vết bóng rõ trên mặt sân, nên trọng tài chính có thể kiểm tra tận mắt xem vết có chạm vạch không. Cách này chỉ dùng trên sân đất nện, vì sân cứng và sân cỏ không để lại vết đáng tin.