Tennis có mặt ở Olympic ngay từ kỳ hiện đại đầu tiên năm 1896 ở Athens, bị loại khỏi chương trình sau năm 1924, rồi trở lại chính thức từ Seoul 1988. Ngày nay Olympic có năm nội dung tennis: đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ và đôi nam nữ, đánh loại trực tiếp, trận ba set, có cả trận tranh huy chương đồng. Huy chương vàng Olympic không cộng điểm xếp hạng nhưng được các tay vợt coi như một danh hiệu ngang tầm Grand Slam, vì bốn năm mới có một lần.
Thời kỳ đầu: 1896–1924
Ở Athens 1896, nhà vô địch đơn nam là John Pius Boland, một sinh viên người Ireland đang học ở Oxford, nghe nói đến Hy Lạp chủ yếu để xem và đăng ký thi đấu gần như tình cờ. Boland thắng luôn cả nội dung đôi với một đồng đội người Đức. Thời đó, tay vợt thi đấu theo tư cách cá nhân nhiều hơn quốc gia, nên đôi khác quốc tịch không hiếm.
Paris 1900 là kỳ Olympic đầu tiên có vận động viên nữ. Charlotte Cooper của Anh, nhà vô địch Wimbledon, thắng đơn nữ tennis và trở thành người phụ nữ đầu tiên giành một danh hiệu Olympic cá nhân. Năm 1920 ở Antwerp, Suzanne Lenglen giành vàng; cũng năm đó, Ichiya Kumagae giành huy chương bạc đơn nam, tấm huy chương Olympic đầu tiên của Nhật Bản ở mọi môn.
Năm 1924 ở Paris, Helen Wills của Mỹ thắng cả đơn nữ lẫn đôi nữ. Đó cũng là lần cuối tennis có huy chương trong 64 năm.
Vì sao tennis vắng Olympic 64 năm
Lý do chính là bất đồng giữa Liên đoàn Quần vợt Quốc tế và Ủy ban Olympic Quốc tế về hai chuyện: ai được kiểm soát giải đấu, và thế nào là "nghiệp dư". Olympic thời đó cấm vận động viên nhận tiền, trong khi tennis đã có những người chơi chuyên nghiệp và những khoản trả kín đáo cho tay vợt nghiệp dư. Hai bên không đi tới thoả thuận, và tennis rời chương trình sau năm 1924.
Môn này trở lại Olympic dưới dạng biểu diễn hai lần: Mexico City 1968 và Los Angeles 1984. Ở Los Angeles 1984, hai nhà vô địch nội dung biểu diễn là Stefan Edberg và Steffi Graf, khi ấy mới 15 tuổi. Từ Seoul 1988, tennis chính thức có huy chương trở lại, và chuyên nghiệp cũng được phép tham dự.
Những nhà vô địch đơn từ 1988
| Kỳ | Mặt sân | Đơn nam | Đơn nữ |
|---|---|---|---|
| Seoul 1988 | Cứng | Miloslav Mečíř (Tiệp Khắc) | Steffi Graf (Tây Đức) |
| Barcelona 1992 | Đất nện | Marc Rosset (Thụy Sĩ) | Jennifer Capriati (Mỹ) |
| Atlanta 1996 | Cứng | Andre Agassi (Mỹ) | Lindsay Davenport (Mỹ) |
| Sydney 2000 | Cứng | Yevgeny Kafelnikov (Nga) | Venus Williams (Mỹ) |
| Athens 2004 | Cứng | Nicolás Massú (Chile) | Justine Henin (Bỉ) |
| Bắc Kinh 2008 | Cứng | Rafael Nadal (Tây Ban Nha) | Elena Dementieva (Nga) |
| London 2012 | Cỏ (Wimbledon) | Andy Murray (Anh) | Serena Williams (Mỹ) |
| Rio 2016 | Cứng | Andy Murray (Anh) | Mónica Puig (Puerto Rico) |
| Tokyo 2020 (đấu năm 2021) | Cứng | Alexander Zverev (Đức) | Belinda Bencic (Thụy Sĩ) |
| Paris 2024 | Đất nện (Roland Garros) | Novak Djokovic (Serbia) | Trịnh Khâm Văn (Trung Quốc) |
Một số câu chuyện từ bảng này:
- Andy Murray là tay vợt duy nhất có hai huy chương vàng đơn. Ở London 2012, anh thắng Federer ở chung kết trên chính Centre Court, bốn tuần sau khi thua Federer ở chung kết Wimbledon.
- Mónica Puig giành huy chương vàng Olympic đầu tiên của Puerto Rico ở mọi môn, khi không nằm trong nhóm hạt giống hàng đầu.
- Nicolás Massú năm 2004 thắng cả đơn và đôi (cùng Fernando González) trong vòng hai ngày, hai tấm vàng Olympic đầu tiên của Chile.
- Djokovic phải đợi tới Olympic thứ năm, năm 2024 khi đã 37 tuổi, mới có vàng. Anh thắng Carlos Alcaraz ở chung kết với hai loạt tiebreak, rồi quỳ khóc trên sân đất nện.
- Trịnh Khâm Văn là tay vợt châu Á đầu tiên vô địch đơn Olympic.
Đôi và chị em Williams
Ở nội dung đôi, Venus và Serena Williams giành vàng ba lần, năm 2000, 2008 và 2012, chưa từng thua một trận đôi Olympic nào cho tới khi bị loại sớm ở Rio 2016. Mỗi chị em có bốn huy chương vàng tennis Olympic, kỷ lục của môn này. Roger Federer, dù chưa bao giờ thắng đơn, có huy chương vàng đôi năm 2008 cùng Stan Wawrinka và bạc đơn năm 2012. Rafael Nadal cũng có vàng đôi năm 2016 cùng Marc López. Đôi nam nữ trở lại từ London 2012.
Thể thức và cách chọn tay vợt
- Số lượng: nhánh đơn 64 tay vợt mỗi giới. Mỗi quốc gia có tối đa bốn tay vợt đơn nam và bốn đơn nữ.
- Suất dự: phần lớn theo bảng xếp hạng ATP, WTA vào khoảng sau Roland Garros năm diễn ra Olympic, cộng một số suất cho châu lục và nước chủ nhà.
- Điều kiện: tay vợt phải có mặt trong đội tuyển Davis Cup hoặc Billie Jean King Cup một số lần nhất định trong chu kỳ Olympic.
- Thể thức: loại trực tiếp. Từ Tokyo 2020, mọi trận đều ba set, kể cả chung kết đơn nam vốn trước đó đánh năm set.
- Huy chương đồng: hai người thua bán kết đánh trận tranh huy chương đồng (từ 1996; năm 1988 và 1992 cả hai cùng nhận đồng).
- Điểm xếp hạng: Olympic hiện không cộng điểm ATP, WTA.
Lịch Olympic là một thách thức. Olympic mùa hè rơi vào cuối tháng 7, ngay sau Wimbledon và trước mùa sân cứng Bắc Mỹ. Năm 2024, tay vợt phải chuyển từ cỏ Wimbledon sang đất nện Paris trong ba tuần, rồi lại sang sân cứng. Vì thế có những ngôi sao chọn bỏ Olympic, nhất là khi không cộng điểm.
Grand Slam vàng sự nghiệp
Huy chương vàng đơn Olympic cộng đủ bốn Grand Slam trong sự nghiệp được gọi là Grand Slam vàng sự nghiệp. Mới có năm người làm được: Steffi Graf, Andre Agassi, Rafael Nadal, Serena Williams và Novak Djokovic. Riêng Graf còn làm được trong cùng một năm 1988, Grand Slam vàng trọn năm duy nhất.
Federer là ví dụ ngược: 20 Grand Slam, đủ bốn giải, nhưng không có vàng đơn Olympic. Điều này cho thấy vì sao các tay vợt coi trọng Olympic dù không có điểm: số lần dự rất ít, mỗi lần một mặt sân khác, và một trận thua là hết bốn năm.
Tennis xe lăn ở Paralympic
Tennis xe lăn được thi đấu biểu diễn ở Paralympic Seoul 1988 và chính thức từ Barcelona 1992. Luật gần như giữ nguyên tennis thường, chỉ khác bóng được phép nảy hai lần, lần thứ hai có thể ngoài sân. Esther Vergeer của Hà Lan giành vàng đơn nữ bốn kỳ liền từ 2000 đến 2012. Shingo Kunieda của Nhật Bản có ba vàng đơn nam và đã đánh trận chung kết Tokyo 2020 trên sân nhà.
Theo dõi tennis Olympic
Olympic Los Angeles 2028 sẽ là kỳ tiếp theo. Với người Việt Nam muốn tìm hiểu, trang của Ủy ban Olympic Quốc tế lưu kết quả các kỳ từ 1896, cả những trận đấu thời Boland. Những trận nên xem lại để cảm được không khí khác với Grand Slam là chung kết đơn nam London 2012 và Paris 2024, nơi người thắng khóc không phải vì tiền thưởng, mà vì một tấm huy chương bốn năm mới có một lần.
Câu hỏi thường gặp
Tennis có ở Olympic từ năm nào?
Tennis có ở Olympic từ kỳ đầu tiên năm 1896 ở Athens, bị loại sau năm 1924, rồi trở lại chính thức từ Seoul 1988. Ở giữa có hai lần biểu diễn năm 1968 và 1984.
Vì sao tennis bị loại khỏi Olympic sau năm 1924?
Do bất đồng giữa liên đoàn quần vợt quốc tế và Ủy ban Olympic Quốc tế về quyền tổ chức và khái niệm nghiệp dư. Olympic khi đó chỉ cho vận động viên nghiệp dư, trong khi tennis đã có chuyên nghiệp.
Ai có nhiều huy chương vàng tennis Olympic nhất?
Venus Williams và Serena Williams, mỗi người bốn huy chương vàng: một đơn và ba đôi nữ. Ở đơn, Andy Murray là người duy nhất thắng hai lần (2012 và 2016).
Tennis Olympic có tính điểm xếp hạng không?
Hiện không. Các kỳ Olympic gần đây không cộng điểm ATP và WTA, nhưng huy chương vàng vẫn rất được coi trọng vì bốn năm mới có một lần.
Ai là tay vợt châu Á đầu tiên vô địch đơn Olympic?
Trịnh Khâm Văn của Trung Quốc, ở Paris 2024, khi thắng Donna Vekić của Croatia trong trận chung kết trên sân Roland Garros.
Golden Slam sự nghiệp là gì?
Là thắng đủ bốn Grand Slam và huy chương vàng đơn Olympic trong sự nghiệp. Đến nay có năm người làm được: Graf, Agassi, Nadal, Serena Williams và Djokovic.