Wimbledon bắt tay vợt mặc gần như toàn trắng vì đó là quy định ăn sâu từ thời Victoria, khi quần áo trắng được coi là lịch sự và giấu được vết mồ hôi, rồi câu lạc bộ giữ nó thành bản sắc. Giải lâu đời nhất thế giới, tổ chức lần đầu năm 1877 tại All England Club ở London, là Grand Slam duy nhất còn đánh trên cỏ. Áo trắng, dâu tây kem tươi, hàng người xếp hàng mua vé qua đêm và sân cỏ cắt đúng 8 milimét là những thứ làm Wimbledon khác ba giải còn lại.
Từ câu lạc bộ croquet đến giải tennis lâu đời nhất
All England Club ban đầu là câu lạc bộ croquet, lập năm 1868. Đến năm 1875, khi lawn tennis đang thành mốt ở Anh, câu lạc bộ dành một phần bãi cỏ cho môn mới. Năm 1877, họ tổ chức giải vô địch đầu tiên, chủ yếu để kiếm tiền sửa chiếc xe lăn cỏ kéo bằng ngựa. Chuyện nghe như giai thoại nhưng được chính câu lạc bộ kể lại trong lịch sử chính thức.
Giải năm đó chỉ có đơn nam, 22 người dự. Spencer Gore vô địch. Đơn nữ có từ năm 1884, Maud Watson thắng. Đến năm 1922, giải dời về địa điểm hiện nay ở đường Church Road, nơi Centre Court được xây mới. Tên đầy đủ của câu lạc bộ ngày nay là All England Lawn Tennis and Croquet Club, và trong giới quần vợt Anh, người ta chỉ gọi giải là "The Championships", như thể không cần nói thêm là giải nào.
Luật áo trắng: không chỉ là "mặc màu trắng"
Quy định trang phục của Wimbledon yêu cầu tay vợt mặc đồ thi đấu "gần như hoàn toàn màu trắng" từ khi bước ra sân. Nghe đơn giản, nhưng câu lạc bộ siết khá chi tiết, nhất là từ năm 2014:
- Trắng là trắng, không tính màu kem hay trắng ngà.
- Viền màu được phép nhưng hẹp, khoảng một centimét.
- Áp dụng cả với mũ, băng đô, băng cổ tay, tất, giày, kể cả đế giày.
- Đồ lót lộ ra khi chạy, kể cả do mồ hôi thấm, cũng phải trắng.
Năm 2013, Roger Federer được yêu cầu đổi đôi giày có đế màu cam sau vòng một. Năm 2023, Wimbledon nới đúng một điểm: tay vợt nữ được mặc quần lót bên trong màu tối, sau nhiều năm các tay vợt nữ nói về nỗi lo trong kỳ kinh nguyệt khi phải mặc toàn trắng.
Lý do giữ luật này cũng dễ hiểu. Wimbledon bán hình ảnh. Một trận đấu ở Centre Court, chỉ cần nhìn màu áo trắng trên nền cỏ xanh, khán giả biết ngay đó là đâu mà không cần logo. Có những tay vợt không ưa luật này; Andre Agassi bỏ Wimbledon ba năm liền 1988–1990 và nhiều người cho rằng luật trang phục là một phần lý do, dù chính anh từng đưa ra những giải thích khác nhau. Agassi trở lại và vô địch năm 1992, mặc đồ trắng.
Cỏ: thứ khó chăm nhất trong tennis
Từ năm 2001, sân thi đấu ở Wimbledon trồng 100% cỏ lúa mạch đen lâu năm (perennial ryegrass), giống cỏ chịu giẫm đạp tốt hơn hỗn hợp trước đó. Trong suốt giải, cỏ được cắt ở chiều cao 8 milimét. Đội chăm sân làm việc gần như quanh năm cho hai tuần này, và chỉ cần vài ngày mưa nắng thất thường là mặt sân thay đổi.
Cỏ ảnh hưởng thẳng đến lối chơi:
- Bóng nảy thấp và trượt nhanh, nên cú giao bóng mạnh và cú cắt trái tay (slice) đặc biệt khó chịu.
- Tuần đầu cỏ còn xanh và trơn; sang tuần hai, khu vực cuối sân mòn trụi thành đất nâu, bóng nảy cao và đều hơn.
- Chân trụ dễ trượt, nên người ta hay thấy tay vợt ngã ở những ngày đầu.
Thời của Pete Sampras, Boris Becker và Stefan Edberg, đánh giao bóng rồi lên lưới gần như là cách thắng duy nhất. Từ đầu thế kỷ 21, công nghệ dây vợt, bóng và cách chăm sân khiến tennis cỏ chậm lại, những người đánh cuối sân như Nadal, Djokovic, rồi Carlos Alcaraz và Jannik Sinner đều thắng được ở đây.
Mùa sân cỏ trên cả thế giới rất ngắn. Từ năm 2015, khoảng cách giữa Roland Garros và Wimbledon được nới thành ba tuần, để tay vợt có thời gian chuyển từ đất nện sang cỏ.
Những phong tục chỉ Wimbledon mới có
Hàng người xếp hàng
Wimbledon là một trong số ít sự kiện thể thao lớn còn bán vé trong ngày cho người xếp hàng. "The Queue" có hẳn bộ quy tắc ứng xử, người đến sớm nhận thẻ đánh số, nhiều người cắm lều ngủ qua đêm ở công viên cạnh câu lạc bộ. Vé xem các trận lớn chủ yếu bán qua hình thức bốc thăm từ trước.
Dâu tây với kem tươi
Món ăn gắn với giải từ những năm đầu, khi tháng 6, tháng 7 trùng mùa dâu ở Anh. Dâu được hái ở vùng Kent và đưa về khu giải trong ngày.
Hoàng gia và Royal Box
Khán đài Royal Box ở Centre Court dành cho khách mời của câu lạc bộ. Tay vợt từng phải cúi chào hoặc nhún chân khi bước vào và rời sân. Từ năm 2003, luật này bỏ, chỉ còn áp dụng khi Nhà vua (hoặc Nữ hoàng trước đây) hay Thân vương xứ Wales có mặt.
Chủ nhật giữa giải
Suốt hơn một thế kỷ, Chủ nhật giữa hai tuần là ngày nghỉ, để sân cỏ hồi lại. Chỉ khi mưa làm trễ lịch quá nhiều, như các năm 1991, 1997 và 2004, mới có đấu ngày này. Từ năm 2022, Chủ nhật giữa giải thành ngày thi đấu bình thường.
Con chim ưng và ngọn đồi
Một con chim ưng Harris tên Rufus được thả bay mỗi sáng để xua chim bồ câu khỏi sân. Ngọn đồi cỏ trước màn hình lớn, nơi người không có vé sân chính ngồi xem, được gọi theo tên tay vợt Anh đang được yêu thích: "Henman Hill" thời Tim Henman, rồi có người gọi "Murray Mound".
Wimbledon đổi mới ở chỗ nào
Giữ truyền thống không có nghĩa là đứng yên. Một số mốc đáng nhớ:
- 1968: mở cửa cho tay vợt chuyên nghiệp, theo Kỷ nguyên Mở.
- 1986: chuyển từ bóng trắng sang bóng vàng, muộn nhiều năm so với các giải khác.
- 2007: trả tiền thưởng bằng nhau cho nam và nữ.
- 2009: Centre Court có mái che kéo được. Sân số 1 có mái năm 2019.
- 2019: set cuối dùng tiebreak ở 12–12, chấm dứt thời set năm vô hạn. Từ 2022 đổi thành tiebreak 10 điểm ở 6–6 như các giải khác.
- 2025: thay trọng tài biên bằng hệ thống gọi bóng điện tử, kết thúc gần 150 năm có người đứng gọi bóng trên các sân.
Trận dài nhất lịch sử tennis cũng diễn ra ở đây: John Isner thắng Nicolas Mahut năm 2010 ở vòng một, kéo dài 11 giờ 5 phút trong ba ngày, set năm kết thúc 70–68. Tấm biển kỷ niệm vẫn gắn ở sân số 18.
Những nhà vô địch làm nên Wimbledon
| Tay vợt | Số lần vô địch đơn | Điểm đáng nhớ |
|---|---|---|
| Martina Navratilova | 9 | Kỷ lục mọi thời, có 6 lần liên tiếp 1982–1987 |
| Roger Federer | 8 | Kỷ lục đơn nam, lần cuối năm 2017 khi đã 35 tuổi |
| Novak Djokovic | 7 | Từ 2011 đến 2022 |
| Pete Sampras | 7 | Thống trị thập niên 1990 |
| Serena Williams | 7 | Từ 2002 đến 2016 |
| Steffi Graf | 7 | Năm 1988 là một mảnh của Grand Slam vàng |
| Björn Borg | 5 | Năm lần liên tiếp 1976–1980 |
Có hai trận chung kết được nhắc nhiều nhất. Năm 1980, Borg thắng John McEnroe sau loạt tiebreak set bốn kết thúc 18–16. Năm 2008, Nadal thắng Federer sau 4 giờ 48 phút, kết thúc gần lúc trời tối, nhiều người coi là trận hay nhất lịch sử tennis. Với người Anh, mốc lớn là năm 2013: Andy Murray vô địch, chấm dứt 77 năm kể từ Fred Perry năm 1936 không có tay vợt nam Anh nào thắng đơn nam. Murray thắng thêm lần nữa năm 2016.
Thế hệ mới cũng đã để lại dấu: Carlos Alcaraz vô địch năm 2023 và 2024, Jannik Sinner năm 2025, là tay vợt Ý đầu tiên thắng đơn nam ở đây. Cũng năm 2025, Iga Świątek thắng chung kết đơn nữ 6–0, 6–0, tỷ số trắng tuyệt đối hiếm thấy trong trận chung kết ở giải này.
Đến Wimbledon hôm nay, hoặc tìm hiểu từ xa
Bảo tàng Quần vợt Wimbledon nằm trong khuôn viên câu lạc bộ, mở cửa quanh năm, có tour đi qua khu phòng chờ và khán đài Centre Court ngoài mùa giải. Đây là nơi lưu giữ nhiều hiện vật nhất về lịch sử tennis Anh, từ vợt gỗ thời đầu đến trang phục của các nhà vô địch.
Với khán giả Việt Nam, Wimbledon chênh 6 tiếng: các trận sân ngoài bắt đầu khoảng 17h, Centre Court khoảng 19h30, và có hôm trận cuối kéo tới gần sáng. Ai muốn đọc lại trận chung kết 2008 có thể tìm cuốn Strokes of Genius của L. Jon Wertheim, viết riêng về trận đấu này. Và nếu chỉ có một thứ để nhớ về Wimbledon, đó là sự kiên nhẫn của nó với truyền thống: mọi thay đổi ở đây đều đến chậm hơn nơi khác, và chính vì vậy mỗi thay đổi đều thành tin lớn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Wimbledon bắt mặc đồ trắng?
Luật bắt nguồn từ thế kỷ 19, khi đồ trắng được coi là lịch sự và ít lộ mồ hôi trong thể thao của giới thượng lưu Anh. All England Club giữ nó như một phần bản sắc. Quy định hiện nay yêu cầu đồ thi đấu gần như toàn trắng, kể cả giày, mũ và đồ lót lộ ra ngoài.
Wimbledon có từ năm nào?
Giải đầu tiên diễn ra năm 1877 với 22 tay vợt nam, Spencer Gore vô địch. Đơn nữ có từ năm 1884. Đây là giải tennis lâu đời nhất thế giới vẫn còn tổ chức.
Ai vô địch Wimbledon nhiều nhất?
Martina Navratilova giữ kỷ lục với 9 lần vô địch đơn nữ. Ở đơn nam, Roger Federer có 8 lần, nhiều hơn Novak Djokovic và Pete Sampras mỗi người 7 lần.
Sân cỏ Wimbledon khác sân cứng thế nào?
Cỏ làm bóng nảy thấp và đi nhanh, nên cú giao bóng mạnh và cú cắt bóng hiệu quả hơn. Mặt sân thay đổi trong hai tuần: tuần đầu trơn và xanh, tuần sau cuối sân mòn thành đất. Chân trụ dễ trượt nên tay vợt cần thời gian làm quen.
Wimbledon có còn trọng tài biên không?
Từ năm 2025, Wimbledon thay trọng tài biên bằng hệ thống gọi bóng điện tử trên mọi sân thi đấu. Trọng tài chính vẫn ngồi ghế cao điều hành trận đấu.
Vé xem Wimbledon mua thế nào?
Phần lớn vé bán qua bốc thăm từ trước. Wimbledon còn giữ một lượng vé bán trong ngày cho người xếp hàng, nhiều người cắm trại qua đêm ở công viên cạnh câu lạc bộ để giữ chỗ.