Roland Garros: giải đất nện khắc nghiệt và những vua đất nện

Roland Garros là giải Grand Slam duy nhất đánh trên đất nện, tổ chức ở Paris từ cuối tháng 5 sang đầu tháng 6, và được coi là giải khắc nghiệt nhất về thể lực vì bóng chậm, nảy cao, loạt đánh kéo dài. "Vua đất nện" trước hết là Rafael Nadal: 14 lần vô địch, thắng 112 trận và chỉ thua 4 trận ở đây, kỷ lục mà gần như không ai tin sẽ có người phá. Trước Nadal, danh hiệu ấy thuộc về Björn Borg với 6 lần, còn ở nội dung nữ là Chris Evert với 7 lần.

Vì sao giải mang tên một phi công

Giải vô địch Pháp có từ năm 1891 nhưng suốt hơn ba thập kỷ chỉ dành cho hội viên các câu lạc bộ Pháp. Năm 1925 giải mới mở cho tay vợt nước ngoài, từ đó mới được tính là một Grand Slam.

Bước ngoặt đến năm 1927, khi nhóm "Bốn chàng lính ngự lâm" của Pháp (Jean Borotra, Jacques Brugnon, Henri Cochet, René Lacoste) đoạt Davis Cup trên đất Mỹ. Theo luật thời đó, đội giữ cúp phải tổ chức trận chung kết năm sau trên sân nhà, và Paris cần một sân vận động mới. Sân được xây xong năm 1928, đặt tên theo Roland Garros, phi công người Pháp đầu tiên bay qua Địa Trung Hải năm 1913, tử trận trong Thế chiến I năm 1918. Người đề nghị cái tên là Émile Lagache, chủ tịch câu lạc bộ Stade Français và là bạn học của Garros.

Đội Pháp giữ Davis Cup trên sân mới đến năm 1932. Cúp đơn nam ở Roland Garros ngày nay tên là Coupe des Mousquetaires để tưởng nhớ bốn người đó; cúp đơn nữ mang tên Suzanne Lenglen, nữ hoàng tennis Pháp thập niên 1920.

Đất nện thực ra là gì

Sân đất nện ở Roland Garros không phải đất sét thường. Lớp mặt màu đỏ cam là gạch nung nghiền mịn, chỉ dày vài milimét, rải trên các lớp đá vôi nghiền, sỏi và lớp thoát nước bên dưới. Lớp gạch phải được tưới nước và cán phẳng nhiều lần trong ngày, quét giữa các set.

Mặt sân này tạo ra ba khác biệt lớn:

• Bóng chậm và nảy cao. Ma sát lớn hút bớt tốc độ bóng. Cú giao bóng mạnh mất bớt uy lực, người đỡ bóng có thêm thời gian.
• Xoáy lên được thưởng. Bóng đánh xoáy nặng chạm đất rồi bật vọt lên ngang vai đối thủ, rất khó đánh trả mạnh. Đây chính là vũ khí của Nadal.
• Tay vợt phải trượt. Người chơi đất nện giỏi trượt vào bóng có chủ đích, vừa trượt vừa đánh rồi hồi vị trí. Ai quen sân cứng thường mất vài tuần mới trượt tự nhiên.

Đất nện còn giữ vết bóng. Khi tay vợt phản đối một quả gọi ra hay vào, trọng tài chính bước xuống ghế để xem vết in trên đất. Vì thế Roland Garros là Grand Slam duy nhất vẫn giữ trọng tài biên, trong khi ba giải kia đã chuyển sang gọi bóng điện tử.

Mặt sân và trận năm set cộng lại khiến loạt đánh dài, trận đấu dài. Thắng ở đây đòi hỏi thể lực, sự kiên nhẫn và chiến thuật xây dựng điểm, khác hẳn kiểu kết thúc nhanh trên cỏ.

Những vua đất nện qua các thời kỳ

Nadal: 112 thắng, 4 thua

Nadal vô địch lần đầu năm 2005, khi vừa 19 tuổi và đến Paris lần đầu tiên. Bốn trận thua của anh trong gần hai mươi năm: Robin Söderling ở vòng bốn năm 2009, Novak Djokovic ở tứ kết 2015 và bán kết 2021, Alexander Zverev ở vòng một năm 2024, giải cuối cùng anh dự trước khi giải nghệ. Năm 2016 anh rút lui giữa giải vì chấn thương cổ tay, trận đó không tính là thua. Từ năm 2021, một bức tượng thép của Nadal đứng trong khuôn viên sân.

Con số 14 đáng sợ ở chỗ nó hơn gấp đôi người đứng thứ hai ở đơn nam, Björn Borg với 6 lần. Trong lịch sử cả bốn giải lớn, chỉ Margaret Court (11 lần ở Úc) và Djokovic (10 lần ở Úc) từng thắng một Grand Slam từ mười lần trở lên.

Những câu chuyện khác

• 1989: Michael Chang, 17 tuổi, thắng Ivan Lendl ở vòng bốn khi bị chuột rút, có lúc giao bóng thấp tay để đổi nhịp. Chang vô địch, trở thành tay vợt nam trẻ nhất từng thắng một Grand Slam.
• 2001: Gustavo Kuerten của Brazil dùng vợt vẽ hình trái tim lớn trên mặt đất nện rồi nằm vào giữa, cảm ơn khán giả Paris.
• 2009: Nadal bất ngờ thua, Roger Federer chớp cơ hội, vô địch Roland Garros lần duy nhất và hoàn tất Grand Slam sự nghiệp.
• 2016: Djokovic vô địch, trở thành người giữ cả bốn danh hiệu Grand Slam cùng lúc.
• 2025: Carlos Alcaraz cứu ba điểm vô địch rồi thắng Jannik Sinner sau 5 giờ 29 phút, trận chung kết dài nhất lịch sử giải.

Người Pháp và giải nhà

Một chi tiết hay bị đem ra trêu: nước chủ nhà rất lâu chưa có nhà vô địch. Yannick Noah năm 1983 là người Pháp cuối cùng thắng đơn nam, Mary Pierce năm 2000 là người cuối cùng thắng đơn nữ. Ngược lại, khán giả Paris nổi tiếng khó tính và hay đứng về phía người yếu thế. Họ huýt sáo những ai tranh cãi với trọng tài, và từng hô vang ủng hộ đối thủ của tay vợt đang được kỳ vọng.

Sân vận động thay đổi thế nào

Khuôn viên Roland Garros nằm ở rìa phía tây Paris, giáp rừng Boulogne, diện tích nhỏ nhất trong bốn giải. Nhiều năm giải muốn mở rộng nhưng vướng các khu vườn được bảo vệ xung quanh. Cuối cùng có một lời giải khéo: sân Simonne-Mathieu, khánh thành năm 2019, nằm hẳn trong vườn thực vật Serres d'Auteuil, bao quanh bởi nhà kính.

Sân trung tâm Philippe-Chatrier, đặt tên theo cựu chủ tịch Liên đoàn Quần vợt Pháp và ITF, được xây lại và có mái che từ năm 2020. Từ năm 2021 giải có thêm suất đánh buổi tối dưới đèn trên sân này. Sân thứ hai mang tên Suzanne Lenglen.

Mùa đất nện dẫn tới Paris

Roland Garros là điểm cuối của mùa đất nện châu Âu, bắt đầu từ tháng 4. Các giải Masters 1000 ở Monte Carlo, Madrid và Rome là phép thử chính. Người thắng ở Rome và Madrid thường được đặt lên đầu danh sách ứng viên ở Paris, nhưng không phải lúc nào cũng đúng: thắng ba trận ba set ở Masters khác với bảy trận năm set trong hai tuần.

Lịch thi đấu chặt cũng là lý do có nhiều cuộc rút lui. Mùa đất nện nối thẳng sang mùa cỏ ngắn ngủi, rồi Wimbledon. Người vừa vào sâu ở Paris thường chỉ có ba tuần để làm quen với cỏ. Thắng cả hai giải trong cùng một năm, gọi là "Channel Slam", được coi là một trong những việc khó nhất của tennis. Ở đơn nam Kỷ nguyên Mở, Rod Laver làm được năm 1969, Borg ba năm liền 1978–1980, Nadal năm 2008 và 2010; Federer năm 2009, Djokovic năm 2021, Alcaraz năm 2024.

Xem và tìm hiểu Roland Garros

Với khán giả Việt Nam, Paris chậm hơn 5 tiếng trong mùa hè. Trận đầu ngày bắt đầu khoảng 16h giờ Việt Nam, suất đánh buổi tối thường rơi vào khoảng 1h–2h sáng. Hai tuần giải trùng mùa thi cử ở Việt Nam, nên nhiều người chỉ xem được từ tứ kết trở đi.

Trong khuôn viên sân có không gian trưng bày lịch sử giải (Tenniseum) và tour tham quan ngoài mùa giải. Muốn hiểu lối chơi đất nện, cách tốt nhất là xem lại một trận năm set đầy đủ thay vì đoạn tóm tắt: chỉ khi xem trọn mới thấy cách tay vợt dồn đối thủ ra ngoài biên qua năm, bảy cú bóng trước khi kết thúc điểm. Trận chung kết 2025 giữa Alcaraz và Sinner là lựa chọn tốt để bắt đầu.