Người mới bắt đầu chơi tennis nên học theo thứ tự: tư thế sẵn sàng và bước chân, cú thuận tay, cú trái tay, rồi mới tới giao bóng và vô lê; tập vài buổi đầu với huấn luyện viên và bóng giảm áp để làm quen nhịp bóng. Dụng cụ ban đầu chỉ cần một cây vợt nhẹ vừa tay, đôi giày chuyên dùng cho tennis và vài hộp bóng. Phần lớn người trưởng thành tập đều đặn 2–3 buổi mỗi tuần có thể đánh qua lại được những pha bóng dài sau vài tháng.
Tennis có khó với người mới không
Tennis bị xem là khó vào hơn cầu lông hay bóng bàn, và điều đó có cơ sở. Quả bóng nảy nhanh, sân rộng, vợt dài làm sai số ở tay khuếch đại ra thành vài mét ở cuối đường bóng. Mấy buổi đầu, người mới thường đánh bóng bay qua hàng rào nhiều hơn là qua lưới.
Tin tốt là quá trình học đã được thiết kế lại nhiều trong hai thập kỷ qua. Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF) từ năm 2007 đẩy mạnh chương trình Tennis Play and Stay, với ý tưởng cốt lõi: người mới nên chơi được ngay từ buổi đầu, bằng bóng chậm hơn và sân nhỏ hơn, thay vì phải học riêng từng động tác hàng tháng trời mới được đánh qua lại.
Bóng giảm áp: bí quyết ít người biết
| Loại bóng | Tốc độ so với bóng tiêu chuẩn | Sân gợi ý | Dành cho |
|---|---|---|---|
| Bóng đỏ (hoặc bóng xốp) | Chậm hơn khoảng 75% | Sân nhỏ, khoảng ô giao bóng | Trẻ nhỏ, người mới tinh |
| Bóng cam | Chậm hơn khoảng 50% | Sân 3/4 | Trẻ lớn hơn, người mới đã quen bóng |
| Bóng xanh lá | Chậm hơn khoảng 25% | Sân tiêu chuẩn | Người mới chuyển sang bóng thường |
| Bóng vàng tiêu chuẩn | Tốc độ chuẩn | Sân tiêu chuẩn | Người chơi đã có nền tảng |
Các chương trình bóng giảm áp ban đầu nhắm vào trẻ em, nhưng người lớn mới bắt đầu cũng hưởng lợi rõ rệt. Bóng xanh lá nảy thấp và chậm hơn, giúp có thời gian chuẩn bị, tập trung vào động tác đúng thay vì chạy theo bóng. Nhiều huấn luyện viên dùng bóng xanh lá cho người lớn trong một hai tháng đầu.
Dụng cụ cần có, không cần có
Vợt
Người lớn mới chơi thường hợp với vợt nặng khoảng 260–285 gram (chưa dây), mặt vợt rộng khoảng 100 inch vuông trở lên để dễ chạm bóng. Vợt quá nặng làm mỏi tay, dễ đau khuỷu; vợt quá nhẹ thì rung và thiếu ổn định. Kích cỡ cán quan trọng không kém: cầm vợt mà giữa đầu ngón đeo nhẫn và lòng bàn tay còn khe hở vừa một ngón tay trỏ là vừa. Chọn vợt chi tiết hơn thuộc về một chủ đề riêng; quy tắc cho buổi đầu là thử cầm trước khi mua và ưu tiên nhẹ, dễ chịu.
Giày
Đây là món đáng đầu tư nhất. Giày chạy bộ có đế mềm, cao gót, thiết kế cho chuyển động thẳng về trước; trên sân tennis phải dừng gấp, bước ngang liên tục, giày chạy bộ dễ làm lật cổ chân và mòn rất nhanh. Giày tennis có đế bằng, viền hông chắc và đế bền cho sân cứng.
Bóng và những thứ khác
Bóng tennis mất áp sau vài buổi chơi, nảy thấp và nặng tay. Không cần mua loại đắt nhất để tập. Quấn cán mỏng, nước uống, mũ và kem chống nắng là đủ. Máy bắn bóng, đồng hồ thông minh, vợt đắt tiền đều có thể để sau.
Lộ trình học cho người mới
- Tuần 1–2: làm quen bóng. Tư thế sẵn sàng (chân rộng hơn vai, gối khuỵu, vợt trước người), bước chân dò (split step), tâng bóng trên mặt vợt, đánh nhẹ ở khoảng ô giao bóng (mini tennis).
- Tuần 3–6: thuận tay và trái tay. Học kiểu cầm vợt, chuẩn bị sớm, chạm bóng phía trước người. Mục tiêu là đánh qua lại 10 quả liên tục với người hướng dẫn.
- Tuần 6–10: giao bóng. Học tung bóng trước, rồi giao bóng với kiểu cầm continental. Ban đầu giao từ gần lưới, lùi dần ra vạch cuối.
- Tuần 8–12: vô lê và di chuyển. Vô lê chặn bóng ở lưới, tập chạy ngang và trở về giữa sân sau mỗi cú.
- Sau 3 tháng: chơi thật. Đánh đôi với người cùng trình độ, học đếm điểm, học luật cơ bản và phép lịch sự trên sân.
Lộ trình chỉ mang tính tham khảo, tốc độ mỗi người khác nhau. Người từng chơi cầu lông hay bóng bàn thường học nhanh hơn về phản xạ, nhưng lại hay mắc thói quen dùng cổ tay quá nhiều.
Có cần học huấn luyện viên không
Không bắt buộc, nhưng nên có ít nhất vài buổi đầu. Lý do chính: những thói quen sai về cách cầm vợt và cách vung tay rất khó sửa về sau, và chúng là nguyên nhân phổ biến của đau khuỷu, đau vai. Một huấn luyện viên tốt cũng biết tiếp bóng đúng tầm cho người mới, điều mà bạn bè chơi lâu năm thường không làm được.
Hình thức phổ biến ở các thành phố Việt Nam là học nhóm 2–4 người hoặc học kèm riêng tại các cụm sân. Học nhóm vừa rẻ hơn vừa có bạn tập. Khi đã quen, xen kẽ buổi học với buổi tự tập: đánh tường, giao bóng một mình, đánh qua lại với bạn.
Phép lịch sự trên sân tennis
Tennis có văn hóa riêng, và người mới hay ngại vì không biết. Những điều cơ bản:
- Không đi ngang sau sân khi người khác đang đánh. Chờ hết điểm, rồi đi nhanh sát lưới rào.
- Bóng lăn sang sân bên cạnh: không chạy sang nhặt giữa điểm của họ; chờ họ dừng, gọi nhẹ để xin lại.
- Đọc điểm trước khi giao, điểm của người giao đọc trước.
- Tự gọi bóng bên sân mình trong trận không có trọng tài. Có nghi ngờ thì cho đối thủ được hưởng.
- Trả bóng cho người giao bằng cách đánh nhẹ hoặc lăn tới gần họ, không đánh mạnh qua.
- Đúng giờ và trả sân đúng giờ: sân thuê theo giờ, nhóm sau đang chờ.
Những lỗi người mới hay gặp
- Nhìn đối thủ hoặc nhìn chỗ định đánh tới thay vì nhìn bóng tới lúc chạm vợt.
- Đứng thẳng chân, không khuỵu gối, nên luôn với bóng.
- Cầm vợt quá chặt: tay cứng, nhanh mỏi, dễ đau khuỷu. Lực cầm chỉ cần vừa đủ giữ vợt.
- Đánh mạnh ngay từ đầu: tốc độ đến sau, độ ổn định đến trước.
- Không khởi động: đặc biệt với người trên 30 tuổi, vào sân là đánh ngay dễ căng cơ bắp chân, đùi sau.
- Chơi quá nhiều quá sớm: hào hứng chơi mỗi ngày trong tuần đầu rồi đau vai, đau khuỷu, phải nghỉ cả tháng.
Góc nhìn hôm nay: tennis là môn để chơi lâu dài
Tennis là một trong những môn có thể chơi từ tuổi thiếu niên tới tuổi bảy mươi, nhất là đánh đôi. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học ở châu Âu ghi nhận người chơi các môn thể thao vợt có tuổi thọ trung bình cao hơn so với người ít vận động, dù các nhà nghiên cứu cũng nhắc rằng một phần có thể đến từ lối sống và các mối quan hệ xã hội đi kèm. Điều đó gợi ý một cách nhìn: đừng vội vàng, hãy học đúng ngay từ đầu để chơi được thật lâu.
Việc nên làm ngay sau khi đọc bài: tìm một cụm sân gần nhà, hỏi lịch các lớp nhóm cho người mới; mua đôi giày tennis trước khi mua vợt; và xem vài trận tennis trên truyền hình với mắt nhìn vào chân tay vợt thay vì nhìn bóng. Bạn sẽ thấy họ không bao giờ đứng yên.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi mới học tennis có được không?
Hoàn toàn được. Người lớn bắt đầu ở tuổi 30, 40 hay muộn hơn vẫn chơi được, nhất là đánh đôi. Nên bắt đầu với bóng giảm áp, tập vừa sức, khởi động kỹ và học với huấn luyện viên để tránh thói quen sai gây chấn thương.
Học tennis bao lâu thì đánh được?
Với 2–3 buổi mỗi tuần, nhiều người trưởng thành có thể đánh qua lại ổn định sau khoảng 2–3 tháng và chơi đôi phong trào sau vài tháng nữa. Tốc độ phụ thuộc thể lực, kinh nghiệm thể thao trước đó và việc có người hướng dẫn hay không.
Người mới nên chọn vợt tennis nặng bao nhiêu?
Người lớn mới chơi thường hợp với vợt khoảng 260–285 gram chưa dây, mặt vợt rộng từ 100 inch vuông. Vợt nhẹ dễ vung, mặt rộng dễ chạm bóng. Quan trọng là cầm thử và chọn cỡ cán vừa tay.
Có thể dùng giày chạy bộ để chơi tennis không?
Không nên. Giày chạy bộ thiết kế cho chuyển động thẳng về trước, đế mềm và cao gót, nên khi bước ngang và dừng gấp trên sân dễ lật cổ chân. Giày tennis có đế bằng, viền hông chắc và đế bền hơn trên sân cứng.
Bóng giảm áp là gì?
Đó là bóng tennis có áp suất thấp hơn bóng tiêu chuẩn, bay và nảy chậm hơn, theo các mức đỏ, cam, xanh lá trong chương trình của ITF. Bóng chậm giúp người mới có thời gian chuẩn bị và tập đúng động tác. Ban đầu dành cho trẻ em nhưng người lớn mới học cũng dùng rất hiệu quả.
Tự học tennis qua video được không?
Video giúp hiểu động tác và luật, nhưng khó tự phát hiện lỗi của chính mình. Cách tốt là kết hợp vài buổi học có người hướng dẫn với tự tập, và quay lại video cú đánh của mình để so sánh. Đánh tường là bài tự tập rất hiệu quả.