Đánh thuận tay và trái tay tennis: cách cầm vợt, một tay hay hai tay

Thuận tay (forehand) là cú đánh từ phía tay cầm vợt, trái tay (backhand) là cú đánh từ phía bên kia cơ thể, mặt sau bàn tay hướng về lưới. Thuận tay thường là vũ khí tấn công chính vì dễ dồn lực và tạo xoáy; trái tay có thể đánh một tay hoặc hai tay, hai tay ổn định hơn với người mới, một tay cho tầm với rộng và nhiều biến hóa hơn. Hai cú này chiếm phần lớn số cú đánh trong một trận tennis, nên hiểu chúng là hiểu nền móng của môn này.

Cách cầm vợt quyết định cú đánh

Trước khi bàn về động tác, cần hiểu cách cầm vợt. Cán vợt tennis có tám mặt vát, và vị trí đặt khớp ngón trỏ lên mặt nào sẽ quyết định góc mặt vợt lúc chạm bóng. Bốn kiểu cầm cơ bản cho cú thuận tay:

Không có kiểu cầm "đúng" tuyệt đối. Cầm càng về phía western thì càng dễ đánh bóng cao và tạo xoáy, nhưng càng khó với bóng thấp, đặc biệt là cú cắt sát mặt sân. Đó là một lý do vì sao các tay vợt trưởng thành trên sân đất nện thường cầm vợt "kín" hơn người lớn lên trên sân nhanh.

Cú thuận tay hiện đại

Cú thuận tay của tennis đỉnh cao đã đổi khác rất nhiều so với vài chục năm trước. Trước đây, người ta dạy đứng nghiêng hẳn, bước chân trước về phía lưới, đánh xuyên bóng theo đường thẳng. Ngày nay phần lớn cú thuận tay được đánh với tư thế mở (open stance): hai chân gần như song song với vạch cuối, lực đến từ việc xoay hông và thân, rồi vợt vung từ dưới lên, kết thúc qua vai hoặc vắt qua đầu.

Các pha của cú thuận tay

1. Chuẩn bị sớm: ngay khi nhận ra bóng sang phía thuận tay, xoay vai, đưa vợt về sau. Tay không cầm vợt duỗi ra trước giúp giữ thăng bằng và đo khoảng cách.
2. Thả đầu vợt: đầu vợt rơi xuống thấp hơn bóng, tạo đường vung từ dưới lên để sinh xoáy.
3. Chạm bóng phía trước người: điểm chạm hơi lệch về trước chân trước. Chạm muộn là bóng bay lệch ra ngoài.
4. Kết thúc trọn vẹn: vợt tiếp tục vung qua người, không dừng ngay sau khi chạm bóng.

Cú thuận tay đánh trong-ra (inside-out) là vũ khí đặc trưng của tennis hiện đại: tay vợt chạy vòng sang phía trái tay của mình để đánh thuận tay chéo sang trái tay đối thủ. Họ chấp nhận để hở một phần sân để được dùng cú mạnh nhất.

Xoáy lên: chữ ký của thuận tay hiện đại

Dây vợt bằng polyester phổ biến từ cuối thập niên 1990 làm thay đổi cú thuận tay. Loại dây này trượt trên mặt dây rồi bật lại, giúp tạo xoáy nhiều hơn hẳn dây ruột bò hay dây nylon. Bóng xoáy lên bay vồng cao qua lưới rồi cắm xuống, cho phép người chơi đánh mạnh mà vẫn giữ bóng trong sân. Cú thuận tay của Rafael Nadal là ví dụ hay được phân tích nhất: những đo đạc công bố trên báo chí chuyên ngành cho thấy độ xoáy của nó cao hơn hẳn mặt bằng chung của tour, khiến bóng bật vượt tầm vai đối thủ, nhất là ở trái tay một tay.

Trái tay hai tay

Trái tay hai tay từng bị xem là kiểu đánh "không chính thống". Nó trở thành dòng chính từ thập niên 1970, khi Jimmy Connors, Chris Evert và Björn Borg đạt tới đỉnh cao với cú trái tay hai tay. Ngày nay, đại đa số tay vợt chuyên nghiệp, đặc biệt là nữ, dùng trái tay hai tay.

Ưu điểm rõ nhất:

• Ổn định: tay thứ hai giúp giữ mặt vợt chắc, đỡ được bóng mạnh, bóng nảy cao.
• Dễ học: người mới, trẻ em, người có cổ tay yếu dễ làm quen hơn.
• Đỡ giao bóng tốt: động tác ngắn, phản ứng nhanh với bóng tốc độ cao.

Nhược điểm là tầm với ngắn hơn. Với bóng quá xa người, tay vợt trái tay hai tay thường phải buông một tay để với, hoặc đánh cắt một tay. Novak Djokovic được xem là một trong những cú trái tay hai tay hay nhất lịch sử, nhờ khả năng đánh chéo góc sâu lẫn dọc dây chính xác.

Trái tay một tay

Trái tay một tay là kiểu đánh cổ điển, được nhiều người xem là cú đánh đẹp nhất trong tennis. Roger Federer, Stan Wawrinka, Justine Henin, Richard Gasquet là những cái tên gắn liền với nó. Ưu điểm: tầm với rộng, đánh cắt và đánh xoáy lên từ cùng một tư thế chuẩn bị, dễ chuyển sang vô lê.

Nhược điểm lớn là bóng nảy cao ở phía trái tay. Với một tay, rất khó dồn lực khi chạm bóng ngang vai trở lên. Chính vì thế thế trận Nadal – Federer có một mẫu hình lặp lại: Nadal (thuận tay trái) đánh thuận tay xoáy nặng chéo sân, bóng rơi đúng vào trái tay một tay của Federer ở tầm cao.

Số tay vợt trái tay một tay trong nhóm đầu bảng xếp hạng nam đã giảm rõ rệt trong những năm gần đây, tới mức báo chí tennis thường viết về sự "tuyệt chủng" của cú đánh này. Nó vẫn được dạy và vẫn có người dùng thành công, nhưng không còn là con đường mặc định.

So sánh hai kiểu trái tay

Cú cắt (slice): vũ khí của cả hai cánh

Cú cắt là cú đánh với xoáy ngược, mặt vợt hơi ngửa, vung từ cao xuống thấp. Bóng bay thấp, trôi chậm, nảy sát mặt sân. Nó dùng để phòng thủ khi bị kéo ra xa, để đổi nhịp, hoặc để tiếp cận lưới. Ngay cả tay vợt trái tay hai tay cũng cần biết đánh cắt trái tay một tay. Thuận tay cắt hiếm hơn, chủ yếu dùng khi chạy với bóng ở thế bị động.

Những lỗi phổ biến ở người chơi phong trào

• Chuẩn bị muộn: chờ bóng nảy mới đưa vợt về sau. Bóng tới thì vợt chưa sẵn sàng, phải đánh vội bằng tay.
• Đánh bằng tay, không xoay người: thiếu lực, mỏi tay, dễ sinh đau khuỷu.
• Chạm bóng sau người: bóng bay lệch ra biên.
• Đứng chết một chỗ: không bước chân điều chỉnh, phải với hoặc co người lại.
• Đánh mạnh hết mức mọi quả: thay vì giữ bóng qua lưới đều và chờ cơ hội.

Góc nhìn hôm nay: chọn trái tay nào, tập thế nào

Nếu bạn mới bắt đầu ở tuổi trưởng thành, trái tay hai tay thường là con đường nhanh hơn để chơi được những trận qua lại vui vẻ. Nếu bạn yêu thích trái tay một tay và sẵn sàng kiên nhẫn, đừng để xu hướng chuyên nghiệp ngăn bạn; ở trình độ phong trào, trái tay một tay đánh chắc vẫn rất hiệu quả. Dù chọn kiểu nào, nên học thêm cú cắt trái tay để có đường lui khi bị kéo ra xa.

Một bài tập đơn giản: đánh bóng vào tường từ khoảng cách 6–8 mét, đếm số lần liên tiếp không hỏng. Tường không mệt, không sốt ruột, và trả bóng nhanh hơn bất kỳ bạn tập nào. Khi xem tennis, thay vì chỉ nhìn bóng, hãy nhìn chân và vai tay vợt trước khi họ đánh: bạn sẽ thấy cú đánh đã quyết định từ lúc chuẩn bị, chứ không phải lúc vung vợt.