Vô lê (volley) là cú đánh bóng khi bóng còn trên không, chưa chạm đất, thường thực hiện ở gần lưới; lên lưới là chiến thuật tiến lên sát lưới để kết thúc điểm bằng vô lê hoặc đập bóng. Lên lưới cướp thời gian của đối thủ và mở ra những góc đánh mà từ cuối sân không có, nhưng cũng để lộ khoảng trống phía sau cho bóng lốp và bóng vượt qua người. Từ thời Wimbledon của Stefan Edberg và Pete Sampras tới tennis cuối sân ngày nay, câu chuyện lên lưới là câu chuyện tennis thay đổi theo vợt, dây và mặt sân.
Vô lê khác cú đánh cuối sân thế nào
Ở cuối sân, người chơi có thời gian: bóng nảy, chậm lại, rồi mới đánh. Ở lưới, thời gian phản ứng chỉ còn một phần nhỏ, và bóng tới với tốc độ gần như nguyên vẹn. Vì vậy vô lê không phải là "vung vợt" mà là chặn bóng: động tác ngắn, cổ tay chắc, dùng chính tốc độ bóng đối phương để trả lại.
| Yếu tố | Cú đánh cuối sân | Vô lê |
|---|---|---|
| Thời gian phản ứng | Tương đối nhiều | Rất ít |
| Động tác vung | Dài, từ dưới lên | Ngắn, đẩy chặn về phía trước |
| Kiểu cầm phổ biến | Eastern, semi-western, western | Continental cho cả hai phía |
| Nguồn lực | Xoay người, vung tay | Tốc độ bóng tới, bước chân về trước |
| Mục tiêu | Xây dựng điểm, đẩy đối thủ lùi | Kết thúc điểm, tạo góc |
Kiểu cầm continental là chìa khóa: nó cho phép đánh cả vô lê thuận tay lẫn trái tay mà không cần đổi tay cầm. Ở lưới, không có thời gian để đổi.
Kỹ thuật vô lê cơ bản
- Bước chân dò (split step): ngay khi đối thủ chạm bóng, bật nhẹ hai chân, tiếp đất với trọng tâm thấp, sẵn sàng lao về phía nào cũng được. Thiếu nhịp này là luôn chậm nửa nhịp.
- Đưa vợt ra trước người: đầu vợt cao hơn cổ tay, mặt vợt hơi ngửa. Không đưa vợt ra sau như cú đánh cuối sân.
- Bước chân chéo vào bóng: với vô lê thuận tay (người thuận phải), bước chân trái về phía trước; với trái tay, bước chân phải. Lực đến từ bước chân, không phải từ cánh tay.
- Chạm bóng chắc, kết thúc ngắn: hình dung "đấm" bóng hoặc chặn bóng, không vung qua người.
Vô lê thấp và vô lê cao
Bóng thấp dưới mép lưới thì không thể đánh mạnh xuống. Lúc đó phải khuỵu gối, mở mặt vợt, đánh sâu và chậm để có thời gian tiến tiếp. Bóng cao trên mép lưới là cơ hội: đánh dứt khoát xuống góc hoặc dứt điểm. Người chơi phong trào thường làm ngược lại: cố đập mạnh bóng thấp rồi đánh vào lưới, còn bóng cao lại đánh rụt rè.
Các cú đánh của người đứng lưới
- Vô lê bỏ nhỏ (drop volley): chặn mềm cho bóng rơi ngay sau lưới, hiệu quả khi đối thủ đứng xa vạch cuối.
- Nửa vô lê (half volley): đánh bóng ngay sau khi nảy, gần như sát mặt sân. Đây là cú khó, thường xảy ra khi đang tiến lên mà bị bóng rơi vào chân.
- Đập bóng (smash): đánh bóng cao trên đầu, động tác gần giống giao bóng. Là đáp trả cho bóng lốp ngắn.
- Vô lê chéo góc: dùng góc mở ra khi đứng gần lưới để đưa bóng ra ngoài tầm với đối thủ.
Người đứng lưới cũng phải chống chọi hai vũ khí chính của đối thủ: bóng vượt qua người (passing shot) dọc dây hoặc chéo góc, và bóng lốp (lob) vồng qua đầu. Vị trí đứng tốt, khoảng giữa đường bóng có thể đi, giúp thu hẹp cả hai.
Cú tiếp cận lưới: lên lúc nào
Lên lưới đúng lúc quan trọng hơn vô lê đẹp. Thời điểm hợp lý là sau một cú tiếp cận (approach shot) tốt: đánh sâu, thường dọc dây, vào cánh yếu của đối thủ, rồi tiến theo hướng bóng. Đánh dọc dây giúp người lên lưới không phải chạy chéo quá xa để che góc.
Những tình huống hay lên lưới:
- Đối thủ đánh ngắn, rơi trong khoảng giữa sân.
- Vừa ép đối thủ chạy ra ngoài biên, bóng trả về sẽ yếu.
- Sau cú giao bóng tốt, nhất là trên sân nhanh (lối giao bóng lên lưới).
- Khi đối thủ cứ lùi sâu và phòng thủ, không có cú vượt qua người tốt.
Thời hoàng kim của giao bóng lên lưới
Từ thập niên 1960 tới cuối thập niên 1990, giao bóng rồi lên lưới là lối chơi thống trị trên sân cỏ và sân nhanh. Rod Laver, John McEnroe, Martina Navratilova, Boris Becker, Stefan Edberg, Pat Rafter, Pete Sampras đều là những tay vợt dùng lưới như vũ khí chính. McEnroe nổi tiếng với cảm giác bóng ở vô lê; Edberg với vô lê trái tay một tay mượt mà; Navratilova biến lối chơi tấn công ở lưới thành chuẩn mực trong tennis nữ.
Một mốc hay được nhắc là trận vòng 4 Wimbledon 2001, khi Roger Federer 19 tuổi đánh bại Pete Sampras, người đã vô địch Wimbledon 4 năm liền trước đó. Cả hai cùng giao bóng lên lưới trong phần lớn trận. Chỉ vài năm sau, chính Federer chủ yếu thắng Wimbledon từ cuối sân.
Vì sao lối lên lưới thưa dần
Giới chuyên môn thường chỉ ra mấy nguyên nhân cùng lúc:
- Vợt và dây hiện đại: khung vợt lớn hơn, nhẹ hơn, cứng hơn, cùng dây polyester giúp người ở cuối sân đánh cú vượt qua người vừa mạnh vừa xoáy, bóng cắm xuống chân người đứng lưới.
- Mặt sân: Wimbledon đổi sang cỏ lúa mạch đen lâu năm từ 2001, bóng nảy cao và đều hơn; nhiều sân cứng cũng được làm chậm lại.
- Thể lực và tốc độ di chuyển: tay vợt hiện đại chạy tới được những quả trước đây là ăn điểm chắc.
- Huấn luyện: các học viện tập trung vào cú đánh cuối sân từ nhỏ, kỹ năng vô lê ít được rèn.
Dù vậy, lên lưới không biến mất mà đổi vai trò: từ lối chơi chính thành cú kết thúc. Tay vợt hiện đại ép đối thủ từ cuối sân, rồi tiến lên khi đã chiếm thế, gọi vui là "lên lưới dọn dẹp". Nhiều nhà phân tích dùng số liệu cho thấy tỉ lệ thắng điểm khi lên lưới của tay vợt hàng đầu vẫn cao, chỉ là họ lên ít hơn.
Luật cần biết khi đứng lưới
- Không được chạm lưới, cột lưới hay sân đối phương bằng người, vợt hoặc quần áo khi bóng đang trong cuộc. Chạm là mất điểm.
- Không được vô lê bóng trước khi bóng qua lưới sang phần sân mình. Riêng trường hợp bóng đã nảy bên sân mình rồi bị xoáy hay gió đưa ngược qua lưới, người chơi được với qua lưới để đánh, miễn không chạm lưới.
- Vợt được phép vung qua mặt phẳng lưới sau khi đã chạm bóng ở phần sân mình.
- Không được vô lê cú giao bóng: người đỡ phải để bóng nảy.
Góc nhìn hôm nay: lưới là chỗ người chơi phong trào kiếm điểm dễ nhất
Ở trình độ phong trào, nơi ít người có cú vượt qua người chính xác, biết lên lưới đúng lúc là cách ăn điểm hiệu quả nhất. Nhất là trong đánh đôi, nơi đội nào chiếm lưới trước thường kiểm soát trận. Bài tập đơn giản: hai người đứng hai bên lưới, cách lưới khoảng 2–3 mét, vô lê qua lại cho bóng không chạm đất. Tập kiểu này vài phút đầu buổi giúp tay nhanh và quen kiểu cầm continental.
Muốn xem lối chơi lưới đẹp, hãy tìm lại các trận chung kết Wimbledon thập niên 1980–1990 hoặc các trận đánh đôi ở giải lớn hiện nay, nơi vô lê vẫn là ngôn ngữ chính. Để ý vị trí tay vợt lúc đối thủ chạm bóng: họ luôn đã dừng lại, cân bằng, chứ không lao tới mù quáng.
Câu hỏi thường gặp
Vô lê trong tennis là gì?
Vô lê là cú đánh bóng khi bóng còn trên không, chưa chạm đất. Thường thực hiện ở gần lưới, động tác ngắn, chủ yếu chặn bóng và dùng tốc độ bóng tới. Đây là cú đánh chính để kết thúc điểm khi lên lưới.
Giao bóng lên lưới là gì?
Đây là lối chơi giao bóng xong tiến ngay lên lưới để đánh vô lê ở cú tiếp theo. Nó thống trị trên sân cỏ và sân nhanh tới cuối thập niên 1990, với các tay vợt như Edberg, Becker, Sampras. Ngày nay ít gặp hơn, chủ yếu ở đánh đôi hoặc dùng bất ngờ.
Vì sao tay vợt bây giờ ít lên lưới?
Do vợt và dây hiện đại giúp đánh cú vượt qua người mạnh và xoáy hơn, mặt sân chậm lại và nảy đều hơn, cùng khả năng di chuyển của tay vợt tăng lên. Lên lưới vẫn hiệu quả nhưng thường dùng để kết thúc điểm sau khi đã ép được đối thủ.
Chạm lưới trong tennis có bị mất điểm không?
Có. Nếu người chơi chạm lưới, cột lưới bằng người, vợt hay quần áo khi bóng còn trong cuộc thì mất điểm. Chạm lưới sau khi điểm đã kết thúc (bóng đã nảy hai lần hoặc ra ngoài) thì không sao.
Cầm vợt kiểu gì để đánh vô lê?
Kiểu continental, cầm như cầm búa, là chuẩn cho vô lê. Nó cho phép đánh cả thuận tay lẫn trái tay mà không cần đổi tay cầm, điều rất quan trọng vì ở lưới không có thời gian đổi. Người mới hay cầm kiểu thuận tay khiến vô lê trái tay rất yếu.