Những tay vợt châu Á nổi bật nhất lịch sử tennis gồm Lý Na (Trung Quốc), người châu Á đầu tiên vô địch Grand Slam đơn ở Roland Garros 2011; Naomi Osaka (Nhật Bản), 4 Grand Slam và là người châu Á đầu tiên lên số 1 thế giới đơn; Kei Nishikori (Nhật Bản), tay vợt nam châu Á đầu tiên vào chung kết Grand Slam đơn; và Trịnh Khâm Văn (Trung Quốc), nhà vô địch đơn nữ Olympic Paris 2024. Ở nội dung đôi và tennis xe lăn, châu Á còn có những tên tuổi tầm cỡ thế giới như Sania Mirza, Leander Paes và Shingo Kunieda.
Từ huy chương Olympic năm 1920
Tennis châu Á có lịch sử dài hơn nhiều người nghĩ. Ở Olympic Antwerp 1920, tay vợt Nhật Ichiya Kumagae giành huy chương bạc đơn nam, và cùng Seiichiro Kashio giành thêm huy chương bạc đôi nam. Đó là những tấm huy chương Olympic đầu tiên của Nhật Bản ở mọi môn thể thao. Thập niên 1920–1930, các tay vợt Nhật thường xuyên góp mặt ở vòng sâu Davis Cup và các giải lớn.
Sau đó là một khoảng lặng dài. Trong nửa sau thế kỷ 20, tennis đỉnh cao gần như là sân chơi của châu Âu, Mỹ và Úc. Một số tay vợt Nhật như Kimiko Date (lên hạng 4 thế giới năm 1995) là ngoại lệ hiếm hoi.
Michael Chang: chàng trai 17 tuổi ở Paris
Michael Chang thi đấu cho Mỹ nhưng là người gốc Đài Loan, và được cộng đồng gốc Á coi như một biểu tượng. Năm 1989, ở tuổi 17 và 3 tháng, Chang vô địch Roland Garros, nhà vô địch Grand Slam đơn nam trẻ nhất lịch sử, kỷ lục vẫn còn tới nay.
Trận nổi tiếng nhất trên đường tới chức vô địch là vòng 4 gặp Ivan Lendl, số 1 thế giới. Chang bị chuột rút nặng ở set năm, có lúc tính bỏ cuộc. Ông giao bóng kiểu thấp tay (underarm) để giữ sức và đứng sát vạch giao bóng khi trả giao bóng, khiến Lendl mất bình tĩnh và mắc lỗi kép ở match point. Chang thắng Stefan Edberg ở chung kết. Ông lên hạng 2 thế giới năm 1996.
Lý Na: người mở cửa cho cả châu lục
Lý Na (Li Na) sinh ngày 26/2/1982 ở Vũ Hán. Bà chơi cầu lông trước khi chuyển sang tennis lúc khoảng 9 tuổi. Năm 2008, bà là một trong vài tay vợt được thoát khỏi hệ thống đào tạo nhà nước của Trung Quốc để tự quản lý sự nghiệp, tự thuê huấn luyện viên và giữ phần lớn tiền thưởng. Báo chí Trung Quốc gọi chương trình này là "đơn phi", nghĩa là bay một mình.
Năm 2011, bà vào chung kết Australian Open (thua Kim Clijsters) rồi vô địch Roland Garros, thắng Francesca Schiavone. Theo các thống kê truyền hình, hơn một trăm triệu người Trung Quốc đã xem trận chung kết đó. Năm 2014, bà vô địch Australian Open, thắng Dominika Cibulková, và lên hạng 2 thế giới. Bà giải nghệ tháng 9/2014 vì đầu gối.
Năm 2019, Lý Na trở thành tay vợt châu Á đầu tiên được vinh danh ở Đại sảnh Danh vọng Quần vợt Quốc tế. Ảnh hưởng của bà còn thấy rõ ở số giải WTA tổ chức tại Trung Quốc tăng mạnh sau năm 2011, và ở cả một thế hệ tay vợt nữ Trung Quốc lớn lên khi xem bà thi đấu.
Naomi Osaka và Kei Nishikori: hai ngôi sao Nhật Bản
Naomi Osaka
Osaka sinh ngày 16/10/1997 tại thành phố Osaka, mẹ người Nhật, cha người Haiti, lớn lên ở Mỹ từ năm lên ba nhưng thi đấu cho Nhật Bản. Bà vô địch US Open 2018 (thắng Serena Williams), Australian Open 2019, US Open 2020 và Australian Open 2021. Tháng 1/2019, bà lên số 1 thế giới, người châu Á đầu tiên làm được điều này ở nội dung đơn, cả nam lẫn nữ.
Osaka là người thắp đuốc Olympic ở lễ khai mạc Tokyo 2020. Năm 2021, bà rút khỏi Roland Garros sau tranh cãi về việc từ chối họp báo, rồi công khai chuyện mình bị trầm cảm và lo âu. Việc này mở ra một cuộc bàn luận lớn về sức khoẻ tinh thần của vận động viên. Bà nghỉ thi đấu năm 2023 để sinh con, rồi trở lại.
Kei Nishikori
Nishikori sinh ngày 29/12/1989 ở Matsue, tỉnh Shimane. Năm 14 tuổi, ông sang học viện của Nick Bollettieri ở Florida nhờ một quỹ học bổng. Ở US Open 2014, ông thắng Novak Djokovic ở bán kết, trở thành tay vợt nam châu Á đầu tiên vào chung kết Grand Slam đơn, nhưng thua Marin Čilić. Ông lên hạng 4 thế giới năm 2015 và giành huy chương đồng Olympic Rio 2016, huy chương tennis đầu tiên của Nhật kể từ năm 1920.
Nishikori không cao (khoảng 1,78 m), thắng bằng tốc độ, khả năng đánh bóng sớm và cú trái tay hai tay dọc dây. Đó là mô hình nhiều tay vợt châu Á có thể trạng tương tự học theo.
Bảng những tay vợt châu Á tiêu biểu
| Tay vợt | Quốc gia | Thành tích nổi bật |
|---|---|---|
| Ichiya Kumagae | Nhật Bản | Huy chương bạc đơn và đôi nam Olympic 1920 |
| Paradorn Srichaphan | Thái Lan | Tay vợt nam châu Á đầu tiên vào top 10 ATP (2003) |
| Lý Na | Trung Quốc | Roland Garros 2011, Australian Open 2014; hạng 2 thế giới |
| Kei Nishikori | Nhật Bản | Chung kết US Open 2014; hạng 4; đồng Olympic 2016 |
| Naomi Osaka | Nhật Bản | 4 Grand Slam; số 1 thế giới năm 2019 |
| Trịnh Khâm Văn | Trung Quốc | Chung kết Australian Open 2024; vàng đơn nữ Olympic Paris 2024 |
| Sania Mirza | Ấn Độ | 6 Grand Slam đôi nữ và đôi nam nữ; số 1 đôi nữ năm 2015 |
| Leander Paes | Ấn Độ | Đồng đơn nam Olympic 1996; 18 Grand Slam đôi nam và đôi nam nữ |
| Hsieh Su-wei | Đài Loan | Số 1 thế giới đôi nữ; nhiều lần vô địch đôi nữ Wimbledon |
| Shingo Kunieda | Nhật Bản | Tennis xe lăn: 28 Grand Slam đơn, 3 huy chương vàng Paralympic đơn |
Trịnh Khâm Văn và thế hệ mới
Trịnh Khâm Văn (Zheng Qinwen), sinh năm 2002 ở Thập Yển, tỉnh Hồ Bắc, là tay vợt châu Á đầu tiên giành huy chương vàng Olympic đơn tennis, ở Paris 2024. Trên đường tới tấm huy chương, cô thắng Iga Świątek, số 1 thế giới khi đó, ở bán kết trên sân đất nện Roland Garros. Cô có lối chơi mạnh mẽ, giao bóng tốt, khác hẳn hình mẫu "nhỏ con, chạy nhiều" thường gán cho tay vợt châu Á.
Ở bên nam, Trung Quốc có Ngô Dịch Bằng (Wu Yibing), người đầu tiên của nước này vô địch một giải ATP ở Kỷ nguyên Mở (Dallas 2023), cùng Thương Quân Thành (Shang Juncheng). Nhật Bản, Hàn Quốc và Kazakhstan cũng có nhiều tay vợt trong top 100 ở từng thời điểm. Riêng Đông Nam Á, Lý Hoàng Nam là tay vợt Việt Nam đầu tiên vô địch một Grand Slam trẻ, ở nội dung đôi nam trẻ Wimbledon 2015 cùng Sumit Nagal (Ấn Độ).
Tennis xe lăn: thế mạnh ít người biết
Nếu tính cả tennis xe lăn, tay vợt châu Á vĩ đại nhất có lẽ là Shingo Kunieda. Ông thống trị nội dung đơn nam xe lăn suốt gần hai thập kỷ, giành 28 Grand Slam đơn, 3 huy chương vàng Paralympic đơn (Bắc Kinh 2008, London 2012, Tokyo 2020), và hoàn tất Golden Slam sự nghiệp với Wimbledon 2022. Ông giải nghệ tháng 1/2023 khi vẫn đang là số 1 thế giới. Nhật Bản còn có Yui Kamiji, nhiều lần vô địch Grand Slam xe lăn nữ.
Góc nhìn hôm nay: châu Á còn thiếu gì
Dù đã có nhà vô địch Grand Slam ở nội dung nữ, tennis nam châu Á vẫn chưa có Grand Slam đơn nào (Michael Chang thi đấu cho Mỹ). Lý do thường được nhắc là thiếu giải đấu chuyên nghiệp hạng thấp trong khu vực, chi phí đi thi đấu vòng quanh thế giới rất cao, và hệ thống đào tạo trẻ chưa gắn với thi đấu quốc tế từ sớm.
- Giải để xem tận nơi: Australian Open tự gọi mình là Grand Slam của châu Á – Thái Bình Dương, gần nhất với khán giả Việt Nam về múi giờ. Trong khu vực còn có China Open (Bắc Kinh), Japan Open (Tokyo), Shanghai Masters.
- Trận nên xem lại: vòng 4 Roland Garros 1989 (Chang – Lendl), chung kết Roland Garros 2011 (Lý Na), bán kết US Open 2014 (Nishikori – Djokovic), chung kết Olympic Paris 2024 (Trịnh Khâm Văn).
- Bài học: Nishikori và Chang cho thấy chiều cao không quyết định tất cả. Người chơi thấp hơn nên tập đánh bóng sớm, di chuyển nhanh và trả giao bóng chắc.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người châu Á đầu tiên vô địch Grand Slam?
Ở nội dung đơn, Lý Na của Trung Quốc là người châu Á đầu tiên vô địch Grand Slam, tại Roland Garros 2011. Michael Chang vô địch Roland Garros 1989 nhưng thi đấu cho Mỹ, dù là người gốc Đài Loan.
Naomi Osaka có bao nhiêu Grand Slam?
Osaka có 4 Grand Slam đơn: US Open 2018, Australian Open 2019, US Open 2020 và Australian Open 2021. Tháng 1/2019 bà trở thành người châu Á đầu tiên lên số 1 thế giới đơn.
Tay vợt nam châu Á nào thành công nhất?
Kei Nishikori của Nhật Bản, người vào chung kết US Open 2014, lên hạng 4 thế giới và giành huy chương đồng Olympic 2016. Trước ông, Paradorn Srichaphan của Thái Lan là tay vợt nam châu Á đầu tiên vào top 10 năm 2003.
Trịnh Khâm Văn giành huy chương vàng Olympic năm nào?
Trịnh Khâm Văn giành huy chương vàng đơn nữ ở Olympic Paris 2024, thắng Donna Vekić trong chung kết. Cô là tay vợt châu Á đầu tiên vô địch đơn tennis Olympic.
Việt Nam có tay vợt nào từng vô địch Grand Slam?
Lý Hoàng Nam vô địch đôi nam trẻ Wimbledon 2015 cùng Sumit Nagal của Ấn Độ, danh hiệu Grand Slam trẻ đầu tiên của tennis Việt Nam. Ở nội dung chuyên nghiệp, Việt Nam chưa có tay vợt nào vô địch Grand Slam.