Quấn cán vợt có hai lớp: cán chính (replacement grip) dày, đệm êm, quấn thẳng lên khung cán; và cán phụ (overgrip) mỏng, quấn chồng bên ngoài để thấm mồ hôi và tạo độ bám. Cán phụ nên thay sau vài buổi hoặc khi đã trơn, bóng; cán chính thay khi xẹp, mất đệm. Mỗi lớp cán phụ làm cán to thêm khoảng nửa cỡ.
Đây là món dụng cụ rẻ nhất trong bộ đồ chơi vợt, nhưng lại là chỗ tay tiếp xúc suốt buổi. Cán trơn khiến bạn siết vợt chặt hơn mà không biết, và siết chặt là một nguyên nhân quen thuộc của mỏi cẳng tay, đau khuỷu tay.
Hai loại cán quấn, hai việc khác nhau
| Cán chính (replacement grip) | Cán phụ (overgrip) | |
|---|---|---|
| Độ dày | Dày, khoảng 1,5–2 mm, có lớp đệm | Mỏng, khoảng 0,4–0,75 mm |
| Mặt sau | Có keo dính, dán thẳng lên cán gỗ hoặc nhựa của khung | Thường không có keo (hoặc chỉ một dải nhỏ), quấn đè lên cán chính |
| Tác dụng | Tạo hình cạnh cán, giảm sốc, quyết định cỡ cán cơ bản | Thấm mồ hôi, tăng bám, tăng cỡ cán chút ít, bảo vệ cán chính |
| Tuổi thọ | Vài tháng đến cả năm | Vài buổi đến vài tuần |
Vợt mới mua đã có sẵn cán chính. Phần lớn người chơi chỉ cần quấn thêm cán phụ và thay nó định kỳ. Cán chính chỉ cần thay khi đã xẹp hẳn, bong keo hoặc rách.
Cán da và cán tổng hợp
Cán chính bằng da thật cứng hơn, ít đệm, giữ rõ các cạnh của cán bát giác — người thích cảm nhận cạnh cán để đổi kiểu cầm nhanh hay dùng. Roger Federer là một trong những tay vợt nổi tiếng dùng cán da. Cán tổng hợp êm hơn, thấm hút tốt hơn và rẻ hơn — đa số vợt bán ra hiện nay dùng loại này.
Các loại cán phụ
- Cán dính (tacky): bề mặt hơi dính, bám tốt khi tay khô hoặc ra mồ hôi vừa. Phổ biến nhất.
- Cán khô (dry): bề mặt nhám, thấm mồ hôi nhanh. Hợp người ra mồ hôi tay nhiều, chơi ngoài trời nắng nóng.
- Cán có gân hoặc lỗ: tăng bám và thoát mồ hôi.
- Khăn quấn cán (towel grip): chủ yếu dùng cho cầu lông. Rất thấm mồ hôi, cán to và mềm. Nhược điểm: giữ ẩm và bụi, nên phải thay thường xuyên để đỡ mùi và vi khuẩn; cán to thêm đáng kể nên vợt cảm giác nặng tay hơn.
Khí hậu nóng ẩm ở Việt Nam làm cán dính mau "chết" — bề mặt bóng lên, trơn như nhựa. Người chơi buổi chiều ngoài trời thường hợp với cán khô hơn.
Chỉnh cỡ cán bằng cách quấn
Cỡ cán tennis cách nhau 1/8 inch (khoảng 3 mm chu vi). Một lớp cán phụ thường thêm khoảng nửa cỡ. Một số cách chỉnh:
- Cán hơi nhỏ: thêm một lớp cán phụ, hoặc hai lớp nếu cần.
- Cán nhỏ một cỡ: dùng ống co nhiệt (heat shrink sleeve) lồng vào cán rồi hơ nóng — thường tăng khoảng một cỡ mà vẫn giữ cạnh cán rõ. Việc này nên nhờ cửa hàng làm.
- Cán hơi to: bỏ cán phụ, hoặc thay cán chính bằng loại mỏng hơn.
- Cán to hẳn: gần như không thu nhỏ được; đó là lý do khi phân vân cỡ cán, người ta khuyên chọn cỡ nhỏ hơn.
Ở cầu lông, cán vốn nhỏ (thường G5), nên nhiều người quấn một lớp cán phụ hoặc khăn để vừa tay hơn. Ở bóng bàn, cán là gỗ định hình, ít khi quấn; người ra mồ hôi tay nhiều đôi khi dán một lớp băng mỏng.
Cách quấn cán phụ từng bước
Quấn đúng mất chừng 2–3 phút, và làm vài lần là quen tay.
- Tháo cán phụ cũ. Không tháo cán chính nếu nó còn tốt.
- Bóc lớp nilon bảo vệ trên mặt cán phụ mới (nhiều người quên, quấn xong mới thấy trơn). Bóc cả dải giấy che keo nếu có.
- Bắt đầu từ đáy cán. Đầu cán phụ thường đã được vát nhọn; đặt phần vát sát mép đáy cán, giữ chặt.
- Quấn xoắn ốc lên trên, kéo căng vừa phải. Mỗi vòng chồng lên vòng trước khoảng một phần ba đến một nửa bề rộng. Chồng càng nhiều, cán càng dày.
- Giữ độ căng đều. Căng quá thì cán phụ mỏng đi và dễ rách; lỏng quá thì nhăn, xoay trên cán.
- Kết thúc ở cổ cán, nơi cán gặp phần thân vợt. Cắt bỏ phần thừa theo đường xiên cho gọn, rồi dán băng kết thúc đi kèm.
Chiều quấn
Chiều quấn nên sao cho mép chồng của cán phụ không bị lòng bàn tay vuốt ngược làm bung ra khi vung. Vì bàn tay thuận phải và thuận trái xoay theo hai chiều ngược nhau, nhiều hướng dẫn khuyên người thuận tay phải và thuận tay trái quấn ngược chiều nhau. Cách thử đơn giản: quấn xong, nắm vợt kiểu thuận tay và xoay nhẹ cán trong tay — nếu cảm thấy mép cán phụ bị "lật" lên thì lần sau quấn chiều ngược lại.
Khi nào thay
- Bề mặt cán phụ bóng, trơn, không còn bám dù tay khô.
- Cán phụ đổi màu đậm, có mùi — thường gặp với cán màu trắng và khăn quấn.
- Rách ở chỗ ngón cái, ngón trỏ tì vào.
- Cán chính bên dưới xẹp, cảm thấy rõ cạnh khung cán cứng.
Người chơi giải chuyên nghiệp có thể thay cán phụ mỗi trận, thậm chí giữa trận. Người chơi phong trào thay sau vài buổi là đủ. Tốn kém nhất vẫn là để cán trơn: tay siết chặt cả buổi, cẳng tay căng cứng.
Cán quấn và chấn thương
Cán quá nhỏ buộc bàn tay siết mạnh để giữ mặt vợt không xoay khi bóng chạm lệch tâm. Cán quá to làm cổ tay khó gập, buộc cánh tay bù lực. Cả hai kiểu đều làm căng các cơ bám vào mỏm khuỷu tay. Vì vậy, trước khi đổ lỗi cho vợt hay dây khi bị đau tay, hãy kiểm tra cỡ cán và tình trạng cán quấn — đây là thứ rẻ nhất và nhanh nhất để thay đổi.
Góc nhìn hôm nay
Một túi vợt chuẩn bị tốt luôn có hai, ba cán phụ dự phòng. Chúng nhẹ, rẻ, và cứu cả một buổi chơi khi trời bất ngờ nóng ẩm hoặc cán cũ rách giữa chừng. Nếu có nhiều vợt, hãy quấn cùng loại cán phụ cho tất cả để cảm giác cầm không đổi khi chuyển vợt.
Ai muốn tự làm cả cán chính có thể xem hướng dẫn quấn trên trang của hãng sản xuất cán hoặc nhờ thợ ở cửa hàng chỉ một lần. Quan sát cách tay vợt chuyên nghiệp thay cán phụ trong lúc nghỉ đổi bên — vài thao tác gọn gàng mà họ làm hàng trăm lần mỗi mùa — cũng là một cách học nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Cán chính và cán phụ khác nhau thế nào?
Cán chính dày, có đệm và keo, dán thẳng lên khung cán, quyết định cỡ cán cơ bản và độ êm. Cán phụ mỏng, quấn chồng bên ngoài để thấm mồ hôi và tăng bám. Thường chỉ cần thay cán phụ, cán chính dùng được lâu.
Bao lâu nên thay cán phụ vợt?
Khi cán phụ đã trơn, bóng hoặc rách, thường sau vài buổi đến vài tuần tuỳ mức ra mồ hôi tay. Chơi ngoài trời nóng ẩm thì cần thay nhanh hơn. Không có mốc cố định, cảm giác bám là thước đo tốt nhất.
Quấn thêm cán phụ có làm cán to hơn không?
Có. Mỗi lớp cán phụ thường làm cán to thêm khoảng nửa cỡ. Muốn tăng một cỡ mà vẫn giữ cạnh cán rõ thì có thể dùng ống co nhiệt, nên nhờ cửa hàng làm.
Khăn quấn cán cầu lông có tốt không?
Khăn quấn rất thấm mồ hôi và êm tay, hợp người ra mồ hôi nhiều. Nhược điểm là giữ ẩm, bụi, dễ có mùi nên phải thay thường xuyên, và làm cán to, vợt cảm giác nặng tay hơn.
Cán dính và cán khô chọn loại nào?
Cán dính bám tốt khi tay khô hoặc ra mồ hôi vừa, phổ biến nhất. Cán khô nhám, thấm mồ hôi nhanh, hợp người ra mồ hôi tay nhiều hoặc chơi ngoài trời nắng nóng. Có thể thử cả hai để biết loại hợp tay mình.