Giao bóng hợp lệ trong bóng bàn phải đủ năm điều: bóng nằm yên trên lòng bàn tay mở, tung gần như thẳng đứng lên ít nhất 16 cm, đánh khi bóng đang rơi, bóng luôn ở sau vạch cuối và cao hơn mặt bàn, và người đỡ thấy được bóng suốt quá trình giao. Bóng phải chạm bàn mình một lần rồi qua lưới chạm bàn đối phương. Đây là cú đánh duy nhất bạn toàn quyền kiểm soát, nên ở trình độ cao, giao bóng quyết định một phần rất lớn số điểm.
Luật giao bóng từng điều một
| Điều luật | Cụ thể | Lỗi hay gặp ở bàn phong trào |
|---|---|---|
| Lòng bàn tay mở, phẳng, bóng đứng yên | Bóng đặt trên lòng bàn tay, các ngón khép, ngón cái tách ra; không được nắm hay kẹp bóng | Kẹp bóng giữa các ngón tay rồi búng lên |
| Tung gần như thẳng đứng, tối thiểu 16 cm | Bóng phải rời tay ít nhất 16 cm, không được tạo xoáy khi tung | Tung thấp vài phân hoặc ném chéo về phía trước |
| Đánh khi bóng đang rơi | Không được đánh lúc bóng còn đang bay lên | Đánh ngay khi vừa tung |
| Sau vạch cuối, trên mặt bàn | Từ lúc bắt đầu tới lúc chạm vợt, bóng phải ở sau vạch cuối bàn và cao hơn mặt bàn | Giao từ dưới mặt bàn hoặc với vào trong bàn |
| Không che bóng | Sau khi tung, tay không cầm vợt phải rút khỏi khoảng giữa bóng và lưới; người và quần áo không được che bóng khỏi tầm nhìn người đỡ | Dùng vai, cánh tay trái che lúc chạm bóng |
| Đường bóng | Chạm bàn mình một lần, qua hoặc vòng qua lưới, chạm bàn đối phương | Đánh thẳng sang bàn đối phương không nảy bên mình |
Luật đặt trách nhiệm lên người giao: phải giao sao cho trọng tài thấy rõ là hợp lệ. Trọng tài chính hoặc trọng tài phụ thấy giao bóng sai luật thì xử mất điểm. Ở giải lớn, các lỗi hay bị bắt nhất là tung bóng thấp và che bóng bằng thân người.
Vì sao luật giao bóng chặt như vậy
Luật giao bóng là phần thay đổi nhiều nhất trong lịch sử bóng bàn, và mỗi lần đổi đều nhằm một mục đích: không để người giao có lợi thế quá lớn. Trước thập niên 1980, người ta có thể giao bóng từ trong lòng bàn tay nắm, tung thấp, tạo xoáy ngay bằng ngón tay. Từ thập niên 1980, luật yêu cầu lòng bàn tay mở và tung tối thiểu 16 cm, để người đỡ có thời gian nhìn.
Mốc lớn tiếp theo là năm 2002: cấm che bóng. Trước đó, nhiều tay vợt hàng đầu dùng cánh tay tự do hoặc thân người che khoảnh khắc chạm bóng, người đỡ không thấy vợt chạm vào phần nào của bóng, chỉ biết đoán xoáy. Luật mới buộc mọi thứ phải lộ ra, và trận đấu có nhiều pha đôi công hơn.
Cùng mục đích ấy, năm 2001 số quả giao mỗi lượt giảm từ 5 xuống 2, để một người giao giỏi không thể ghi liền mạch quá nhiều điểm.
Giao bóng chạm lưới và các tình huống giao lại
Bóng giao chạm lưới hoặc cột lưới rồi rơi đúng bàn đối phương: giao lại, không giới hạn số lần. Chạm lưới mà không qua được hoặc rơi ra ngoài: mất điểm.
Ngoài ra còn giao lại khi người đỡ chưa sẵn sàng và không cố đỡ bóng. Nếu người đỡ đã vung vợt đỡ, coi như đã sẵn sàng. Ở bàn phong trào, cách lịch sự là người giao chờ người đỡ vào tư thế rồi mới tung bóng.
Trong đánh đôi, giao bóng phải đi chéo: chạm nửa phải bàn người giao rồi sang nửa phải bàn đối phương. Bóng chạm vạch giữa vẫn tốt.
Các kiểu giao bóng phổ biến
Giao bóng con lắc thuận tay
Kiểu phổ biến nhất ở trình độ cao. Người giao đứng ở góc trái tay (với người thuận tay phải), vung vợt từ phải sang trái như quả lắc, cổ tay quất nhanh. Tuỳ chạm bóng ở phần nào, bóng ra xoáy ngang kèm xoáy lên hoặc xoáy xuống.
Giao bóng con lắc ngược
Vẫn tư thế đó nhưng vung vợt từ trái sang phải, cổ tay lật ngược. Tạo xoáy ngang theo chiều ngược lại. Khi người giao dùng thành thạo cả hai kiểu con lắc với động tác chuẩn bị giống nhau, người đỡ rất khó đoán.
Giao bóng lưỡi rìu
Mặt vợt dựng đứng, vung từ trên xuống như bổ rìu, tạo xoáy ngang mạnh. Hay dùng ở trình độ phong trào vì dễ tạo xoáy.
Giao bóng trái tay
Đứng giữa bàn, giao bằng trái tay. Ít biến hoá hơn nhưng dễ học, hợp người mới. Một số tay vợt hàng đầu, đặc biệt ở châu Âu, dùng giao trái tay như vũ khí chính.
Giao bóng ngồi (squat serve)
Người giao hạ thấp người gần như ngồi xuống lúc chạm bóng, tạo xoáy ngang kiểu khác hẳn. Hiếm ở trình độ cao hiện nay nhưng gây bất ngờ nếu đối thủ chưa quen.
Ngắn hay dài, xoáy hay không xoáy: chiến thuật giao bóng
Cách giao giỏi không phải là có nhiều xoáy nhất mà là khiến đối phương không thể tấn công ngay.
- Giao ngắn: bóng nảy hai lần trên bàn đối phương nếu không bị đánh. Người đỡ không thể giật mạnh, chỉ có thể gẩy, cắt trả hoặc chọc trái tay. Đây là giao bóng chủ lực ở trình độ cao.
- Giao dài nhanh: bóng chạm gần vạch cuối bàn đối phương, đi nhanh. Dùng thỉnh thoảng để bắt bài người đỡ đang đứng quá sát bàn chờ bóng ngắn.
- Giao "nửa dài": bóng lần nảy thứ hai rơi đúng mép bàn đối phương, khiến người đỡ lưỡng lự không biết nên giật hay gẩy.
- Đổi xoáy với cùng một động tác: giao xoáy xuống nặng rồi giao không xoáy với tư thế gần như y hệt. Người đỡ đoán nhầm sẽ đánh bóng bay cao hoặc vào lưới.
Đòn bóng thứ ba
Giao bóng chỉ là bước một. Mục tiêu thật là bóng thứ ba: giao ngắn xoáy xuống, đối phương cắt trả dài, người giao đã sẵn sàng giật mạnh. Người chơi giỏi luôn giao với một kế hoạch cho cú tiếp theo. Tập giao bóng mà không tập luôn bóng thứ ba thì chỉ được một nửa.
Góc nhìn hôm nay: tập giao bóng cho người chơi phong trào
- Tập riêng, không cần bạn tập: giao bóng là kỹ thuật duy nhất tự tập được một mình. Một giỏ bóng, 15–20 phút mỗi buổi là đủ thấy tiến bộ sau vài tuần.
- Đặt mục tiêu: đặt một vật nhỏ (nắp chai, khăn) trên bàn đối phương, tập giao ngắn rơi đúng vào đó.
- Kiểm tra xoáy: giao ngắn xoáy xuống tốt thì bóng sau khi nảy bên kia sẽ lùi về phía lưới. Bóng lăn tiếp ra xa nghĩa là xoáy chưa đủ.
- Tập tung 16 cm ngay từ đầu: người quen giao "thoải mái" ở bàn cơ quan sẽ khổ khi lần đầu dự giải có trọng tài. Tập tung đúng luật từ sớm thì không phải sửa.
- Quay video từ phía người đỡ: xem lại để biết mình có vô tình che bóng không, và động tác các kiểu giao có giống nhau đủ để lừa đối phương không.
Câu hỏi thường gặp
Giao bóng bàn phải tung cao bao nhiêu?
Bóng phải được tung gần như thẳng đứng từ lòng bàn tay mở, lên ít nhất 16 cm, và chỉ được đánh khi đang rơi. Tung thấp hơn hoặc ném chéo là giao bóng không hợp lệ.
Giao bóng bàn có được che bóng không?
Không. Từ năm 2002, người giao không được dùng người, quần áo hay tay tự do che bóng khỏi tầm nhìn người đỡ. Tay không cầm vợt phải rút khỏi khoảng giữa bóng và lưới ngay sau khi tung.
Giao bóng bàn có phải chạm bàn mình trước không?
Có. Bóng giao phải chạm phần bàn của người giao một lần rồi qua lưới và chạm bàn đối phương. Đánh thẳng sang bàn đối phương là lỗi giao bóng.
Giao bóng bàn chạm lưới có được tính không?
Nếu chạm lưới rồi rơi đúng bàn đối phương thì giao lại, không giới hạn số lần. Nếu chạm lưới mà rơi ra ngoài hoặc không qua lưới thì người giao mất điểm.
Kiểu giao bóng bàn nào khó đỡ nhất?
Không có kiểu nào khó nhất tuyệt đối. Giao bóng khó đỡ là giao ngắn, xoáy thay đổi nhưng động tác giống nhau, khiến người đỡ không đoán được và không tấn công được ngay.