Davis Cup và Billie Jean King Cup là hai giải đồng đội quốc gia lớn nhất của tennis: Davis Cup cho nam, có từ năm 1900, còn Billie Jean King Cup cho nữ, có từ năm 1963 với tên ban đầu là Federation Cup. Mỗi đội tuyển gồm vài tay vợt đánh cả đơn lẫn đôi, thắng nhiều trận hơn là thắng cuộc đối đầu. Mỹ giữ kỷ lục ở cả hai giải, với 32 Davis Cup và 18 cúp nữ.
Davis Cup ra đời thế nào
Năm 1899, bốn sinh viên Đại học Harvard nghĩ ra một giải đấu giữa Mỹ và Anh. Một người trong số đó, Dwight F. Davis, tự bỏ tiền đặt làm chiếc cúp bạc lớn. Năm 1900, cuộc đối đầu đầu tiên diễn ra ở Longwood Cricket Club, Boston: Mỹ thắng đội Quần đảo Anh 3–0. Tên chính thức thời đó là International Lawn Tennis Challenge; người ta gọi theo tên người tặng cúp, và cái tên Davis Cup ở lại. Davis sau này làm Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ.
Những năm đầu, Davis Cup gần như là chuyện riêng của bốn nước: Mỹ, Anh, Pháp và "Australasia", tức Úc cộng New Zealand đánh chung một đội. Đó cũng là bốn nước có bốn giải vô địch quốc gia sau này thành Grand Slam, không phải ngẫu nhiên.
Thể thức "thách đấu" cũ
Đến năm 1971, Davis Cup chạy theo kiểu thách đấu: đội vô địch năm trước không phải đánh vòng nào, chỉ chờ ở trận cuối (challenge round) trên sân nhà, còn các nước khác đấu loại để giành quyền thách đấu. Luật này giải thích vì sao Pháp phải xây sân Roland Garros năm 1928: họ vừa giành cúp ở Mỹ năm 1927 nhờ "Bốn chàng lính ngự lâm" và cần chỗ để bảo vệ. Từ năm 1972, đội vô địch phải đánh lại từ đầu như mọi đội khác.
Davis Cup qua các thời kỳ
| Giai đoạn | Đặc điểm |
|---|---|
| 1900–1971 | Thể thức thách đấu; Mỹ, Úc, Anh, Pháp gần như độc chiếm |
| 1950–1967 | Úc vô địch 15 trong 18 năm, thời của huấn luyện viên Harry Hopman |
| 1972–2018 | Bỏ thách đấu; mỗi cuộc đối đầu sân nhà – sân khách, ba ngày, năm trận năm set |
| 2019–2022 | Cải tổ lớn: vòng chung kết tập trung một nơi với 16–18 đội, trận ba set |
| Từ 2023 | Vòng loại và vòng bảng; tám đội vào vòng chung kết đánh loại trực tiếp |
Thể thức kinh điển 1972–2018 là thứ người hâm mộ lâu năm nhớ nhất. Một cuộc đối đầu kéo dài ba ngày: thứ Sáu hai trận đơn, thứ Bảy một trận đôi, Chủ nhật hai trận đơn đảo cặp, đội nào thắng ba trận trước là thắng. Đội chủ nhà được chọn mặt sân và sân vận động, nên có lúc đội Tây Ban Nha rải đất nện cho đối thủ sân cỏ, hoặc ngược lại. Không khí sân khách thường căng như bóng đá, có trống, có hát, khác hẳn sự im lặng ở Wimbledon.
Thể thức này cũng có nhược điểm: bốn lượt đối đầu rải rác trong năm, mỗi lượt ba ngày năm set, chen vào lịch vốn đã kín. Nhiều ngôi sao hàng đầu bỏ qua. Năm 2018, ITF đồng ý cải tổ với một công ty đầu tư do cựu cầu thủ bóng đá Gerard Piqué đứng đầu, ký hợp đồng 25 năm. Vòng chung kết dồn về một thành phố trong một tuần, trận rút xuống ba set. Người ủng hộ nói giải gọn hơn, người phản đối nói mất đi chất sân nhà – sân khách. Hợp đồng đổ vỡ chỉ sau vài mùa, đầu năm 2023.
Những đội tuyển và tay vợt gắn với Davis Cup
- Pháp 1927–1932: "Bốn chàng lính ngự lâm" Lacoste, Borotra, Cochet, Brugnon giữ cúp sáu năm liền.
- Úc thập niên 1950–1960: Frank Sedgman, Lew Hoad, Ken Rosewall, Roy Emerson, Rod Laver dưới tay Harry Hopman.
- Thụy Điển 1975: Björn Borg đem về cúp đầu tiên cho nước này; Thụy Điển thắng thêm nhiều lần trong thập niên 1980 với Mats Wilander, Stefan Edberg.
- Tây Ban Nha: sáu lần vô địch từ 2000 đến 2019, phần lớn có Rafael Nadal. Nadal cũng giải nghệ ở Davis Cup, tháng 11 năm 2024 tại Málaga.
- Serbia 2010: Novak Djokovic nói nhiều lần rằng chức vô địch này là bước ngoặt tinh thần trước khi anh thống trị từ năm 2011.
- Thụy Sĩ 2014: Roger Federer và Stan Wawrinka giành cúp duy nhất cho nước này.
- Anh 2015: Andy Murray thắng gần như một mình, cúp đầu tiên của Anh kể từ năm 1936.
- Ý từ 2023: với Jannik Sinner, Ý vô địch năm 2023 và 2024, rồi giữ cúp năm 2025 dù vắng Sinner.
Billie Jean King Cup: giải đồng đội của nữ
Ý tưởng một giải đồng đội nữ có từ lâu, nhưng phải đến năm 1963, nhân kỷ niệm 50 năm thành lập ITF, giải mới ra đời với tên Federation Cup. Mười sáu đội đến Queen's Club ở London trong một tuần, Mỹ thắng Úc ở chung kết. Billie Jean King nằm trong đội Mỹ năm đó.
Năm 1995 giải đổi tên ngắn thành Fed Cup. Năm 2020, giải mang tên Billie Jean King Cup, tôn vinh người đã đấu tranh cho tiền thưởng bình đẳng và lập ra hiệp hội WTA. Đây là giải đồng đội quốc tế lớn đầu tiên ở mọi môn thể thao mang tên một phụ nữ.
| Đội | Nét chính |
|---|---|
| Mỹ | Nhiều danh hiệu nhất, 18 lần; thời Chris Evert, Billie Jean King, sau là chị em Williams |
| Tiệp Khắc / Séc | Tính chung 11 lần; Séc thống trị thập niên 2010 với Petra Kvitová |
| Úc | Mạnh trong thập niên 1960–1970 với Margaret Court, Evonne Goolagong |
| Ý | Vô địch nhiều lần trong thập niên 2000–2010 và năm 2024, với Jasmine Paolini, Sara Errani |
| Canada | Lần đầu vô địch năm 2023 |
Năm 2024, Ý thắng cả Davis Cup lẫn Billie Jean King Cup, một cú đúp hiếm có. Từ năm 2020, vòng chung kết của giải nữ cũng tập trung ở một địa điểm, tương tự Davis Cup.
Vì sao giải đồng đội vẫn có giá
Ở tennis, tay vợt gần như luôn thi đấu một mình, không được huấn luyện viên chỉ đạo nhiều trong trận. Davis Cup và Billie Jean King Cup là nơi hiếm hoi có đội trưởng ngồi ngay ghế cạnh sân, nói chuyện với tay vợt mỗi lần đổi sân. Tay vợt đánh cho nước mình chứ không cho bản thân, và những người vốn điềm tĩnh trên giải ATP có thể hoá thành người khác hẳn.
Giải đồng đội cũng cho những tay vợt hạng thấp cơ hội lên tin. Một tay vợt hạng 100 thế giới thắng người hạng 10 để đưa đội mình vào vòng trong là chuyện vẫn xảy ra, và người hâm mộ nước đó nhớ trận ấy lâu hơn nhiều giải ATP.
Tham dự hai giải này còn từng là điều kiện để được chọn dự Olympic, nên ngay cả các ngôi sao cũng phải góp mặt một số lần.
Các giải đồng đội khác, đừng nhầm
- Laver Cup (từ 2017): châu Âu đấu phần còn lại thế giới, mang tên Rod Laver, do công ty quản lý của Federer đồng sáng lập. Giải không tính điểm xếp hạng và không phải đội tuyển quốc gia.
- United Cup (từ 2023): giải đồng đội nam nữ phối hợp, tổ chức ở Úc đầu mỗi năm, có điểm ATP và WTA.
- Hopman Cup: giải đồng đội nam nữ đặt theo tên Harry Hopman, tổ chức ở Perth từ 1989 đến 2019, sau đó chuyển sang châu Âu với quy mô nhỏ hơn.
Việt Nam và giải đồng đội
Đội tuyển nam Việt Nam tham dự Davis Cup ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, thi đấu ở các nhóm dưới, với Lý Hoàng Nam là trụ cột nhiều năm. Với người hâm mộ trong nước, Davis Cup là dịp hiếm hoi được xem tuyển Việt Nam thi đấu tennis trên một đấu trường quốc tế chính thức, nhất là khi đội được làm chủ nhà. Muốn theo dõi lịch và kết quả, trang chính thức của Davis Cup lưu đầy đủ từng cuộc đối đầu, kể cả các nhóm khu vực, kèm thành phần đội và tỷ số từng trận.
Câu hỏi thường gặp
Davis Cup là gì?
Davis Cup là giải tennis đồng đội quốc gia dành cho nam, có từ năm 1900, mang tên Dwight F. Davis, người đặt làm chiếc cúp. Các đội tuyển đấu nhiều trận đơn và đôi, đội thắng nhiều trận hơn thắng cuộc đối đầu.
Billie Jean King Cup là gì?
Đó là giải đồng đội quốc gia dành cho nữ, ra đời năm 1963 với tên Federation Cup, sau gọi là Fed Cup. Từ năm 2020 giải mang tên Billie Jean King để tôn vinh bà.
Nước nào vô địch Davis Cup nhiều nhất?
Mỹ, với 32 lần vô địch. Úc đứng thứ hai. Những năm gần đây Ý nổi lên mạnh, vô địch liên tiếp từ năm 2023.
Davis Cup đánh mấy set?
Từ năm 2019, các trận Davis Cup đánh ba set. Trước đó, trong thể thức kinh điển, mỗi trận đánh năm set và một cuộc đối đầu kéo dài ba ngày.
Laver Cup có phải Davis Cup không?
Không. Laver Cup là giải châu Âu đấu phần còn lại thế giới, có từ năm 2017, không phải đội tuyển quốc gia. Davis Cup là giải của các đội tuyển quốc gia do ITF tổ chức.
Việt Nam có đội Davis Cup không?
Có. Đội tuyển nam Việt Nam thi đấu ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Davis Cup, với Lý Hoàng Nam là tay vợt chủ lực nhiều năm.