Björn Borg (Thụy Điển, sinh năm 1956) và John McEnroe (Mỹ, sinh năm 1959) là cặp kình địch nổi tiếng nhất tennis đầu thập niên 1980, được gọi là "băng và lửa": một người lạnh lùng không biểu lộ cảm xúc, một người nóng nảy cãi trọng tài. Họ chỉ gặp nhau 14 lần ở giải chính thức, mỗi người thắng 7, nhưng trận chung kết Wimbledon 1980 giữa hai người vẫn được xếp vào hàng trận đấu hay nhất lịch sử. Một năm sau, Borg thua McEnroe hai trận chung kết Grand Slam liền và gần như rời bỏ tennis ở tuổi 25.
Björn Borg: người đàn ông băng giá
Borg sinh ngày 6/6/1956 ở Södertälje, gần Stockholm. Hồi nhỏ ông nóng tính, từng bị câu lạc bộ cấm tập vì cư xử xấu trên sân. Theo lời kể của chính ông, sau lần đó ông học cách giấu hết cảm xúc, và sự lạnh lùng trở thành thương hiệu: không ném vợt, không cãi, gần như không đổi nét mặt dù thắng hay thua.
Về kỹ thuật, Borg là một nhà cách tân. Ông đánh trái tay hai tay khi đa số tay vợt hàng đầu còn đánh một tay, và đánh thuận tay với nhiều xoáy lên, cầm vợt kiểu bán Tây (semi-western) với động tác vung qua đầu. Lối đánh cuối sân bền bỉ này cực kỳ hợp với đất nện.
Điều khó tin là ông cũng thống trị Wimbledon, nơi sân cỏ thời đó chuộng lối giao bóng lên lưới. Borg là người duy nhất trong Kỷ nguyên Mở thắng liền Roland Garros và Wimbledon ba năm liên tiếp (1978, 1979, 1980), hai giải chỉ cách nhau vài tuần trên hai mặt sân gần như đối lập.
Nhiều tờ báo từng viết nhịp tim lúc nghỉ của Borg chỉ khoảng 35 nhịp mỗi phút. Con số này được nhắc rất nhiều nhưng không có nguồn y khoa nào công bố, nên nên coi là giai thoại hơn là số liệu.
John McEnroe: thiên tài và cơn giận
McEnroe sinh ngày 16/2/1959 ở Wiesbaden, Tây Đức, nơi cha ông đóng quân trong không quân Mỹ, rồi lớn lên ở Queens, New York. Năm 1977, khi mới 18 tuổi và còn là tay vợt nghiệp dư, ông đi từ vòng loại vào tới bán kết Wimbledon.
Lối chơi của McEnroe là hình mẫu của kiểu giao bóng lên lưới: giao bóng tay trái với tư thế đứng nghiêng gần như quay lưng về phía lưới, cú giao xoáy cắt văng ra ngoài sân, rồi lao lên vô lê. Đôi tay ông cực kỳ khéo, đánh vô lê mềm và đặt bóng chính xác tới mức nhiều người gọi ông là "nghệ sĩ".
Nhưng McEnroe nổi tiếng không kém vì tính khí. Câu ông hét vào trọng tài ở vòng 1 Wimbledon 1981, "You cannot be serious!" (Anh không thể nghiêm túc được!), sau một quyết định về bóng ra ngoài, trở thành câu cửa miệng và về sau là tên cuốn tự truyện của ông (2002). Ở Australian Open 1990, ông bị truất quyền thi đấu vì vi phạm hành vi nhiều lần, tay vợt đầu tiên bị loại khỏi một Grand Slam theo cách này trong Kỷ nguyên Mở.
Chung kết Wimbledon 1980: loạt tiebreak 18–16
Borg đến trận chung kết với bốn chức vô địch Wimbledon liên tiếp. McEnroe 21 tuổi, vừa bị khán giả la ó khi bước ra sân vì cách cư xử ở trận bán kết.
Borg thắng với tỷ số 1–6, 7–5, 6–3, 6–7 (16–18), 8–6. Phần nổi tiếng nhất là loạt tiebreak set bốn: kéo dài khoảng 20 phút, McEnroe cứu năm match point và cuối cùng thắng 18–16. Nhiều người nghĩ Borg sẽ gục ở set năm. Ngược lại, ông giữ giao bóng gần như tuyệt đối suốt set quyết định và thắng 8–6, giành Wimbledon lần thứ năm liên tiếp.
Trận đấu đã đảo chiều dư luận về McEnroe: khán giả Wimbledon, vốn ghét ông, đứng dậy vỗ tay cho cả hai sau loạt tiebreak.
Năm 1981: kết thúc đột ngột
Một năm sau, hai người gặp lại ở chung kết Wimbledon 1981. McEnroe thắng bốn set, chấm dứt chuỗi 41 trận thắng liên tiếp của Borg ở Wimbledon. Hai tháng sau, McEnroe lại thắng Borg ở chung kết US Open. Borg rời sân ngay sau trận, không dự họp báo.
US Open là giải lớn Borg không bao giờ thắng được dù vào chung kết bốn lần (1976, 1978, 1980, 1981). Ông cũng gần như không dự Australian Open, giải thời đó diễn ra vào dịp cuối năm và ít tay vợt hàng đầu châu Âu tham gia; ông chỉ đến một lần, năm 1974.
Năm 1982, Borg chỉ đánh rất ít giải vì quy định bắt buộc dự đủ số giải của làng tennis mà ông không chấp nhận. Đầu năm 1983, ông chính thức giải nghệ ở tuổi 26. Sự ra đi đột ngột đó là một trong những bí ẩn lớn của thể thao. Đầu thập niên 1990 ông thử trở lại với cây vợt gỗ cũ nhưng không thắng nổi trận nào ở các giải ATP.
So sánh hai huyền thoại
| Björn Borg | John McEnroe | |
|---|---|---|
| Grand Slam đơn | 11: Roland Garros 6, Wimbledon 5 | 7: US Open 4, Wimbledon 3 |
| Grand Slam đôi | Không | 9 đôi nam (chủ yếu cùng Peter Fleming) và 1 đôi nam nữ |
| Tay thuận | Tay phải, trái tay hai tay | Tay trái, trái tay một tay |
| Lối chơi | Cuối sân, xoáy lên, bền bỉ | Giao bóng lên lưới, vô lê khéo |
| Tính cách trên sân | Lạnh lùng, kiệm lời | Bùng nổ, hay tranh cãi |
| Mùa giải đỉnh cao | 1979–1980 | 1984: thắng 82 trận, thua 3 |
| Giải nghệ | 1983, ở tuổi 26 | 1992 (đơn) |
Thành tích 82–3 của McEnroe năm 1984 vẫn là tỷ lệ thắng trong một mùa cao nhất của tennis nam Kỷ nguyên Mở. Ông cũng là trụ cột của đội Mỹ ở Davis Cup, cùng đội vô địch năm lần.
Từ kình địch thành bạn thân
Trái với hình ảnh trên sân, Borg và McEnroe trở thành bạn khá thân sau khi giải nghệ. Từ năm 2017, suốt nhiều mùa liền, họ là hai đội trưởng đối đầu ở Laver Cup, giải đồng đội do Roger Federer khởi xướng: Borg dẫn đội châu Âu, McEnroe dẫn đội Thế giới.
Năm 2025, Borg xuất bản tự truyện, trong đó ông kể khá thẳng thắn về những năm khủng hoảng sau khi rời tennis và về bệnh ung thư tuyến tiền liệt của mình. Đây là lần hiếm hoi người đàn ông "băng giá" tự nói về những gì bên dưới lớp vỏ ấy.
Góc nhìn hôm nay: xem lại và học gì
- Phim: "Borg vs McEnroe" (2017) của đạo diễn Janus Metz, xoay quanh trận chung kết 1980. Phim có hư cấu ở nhiều chi tiết đời tư và đối thoại, nên xem như một tác phẩm điện ảnh. Con trai Borg, Leo Borg, đóng vai Borg lúc nhỏ.
- Trận nên xem lại: chung kết Wimbledon 1980, ít nhất là đoạn tiebreak set bốn.
- Đọc: tự truyện "You Cannot Be Serious" (2002) của McEnroe.
- Bài học cho người chơi phong trào: hai cách đối phó áp lực đều có thể hiệu quả. Borg kìm cảm xúc để giữ đầu lạnh; McEnroe xả cảm xúc để lấy năng lượng. Điều quan trọng là biết mình thuộc kiểu nào, chứ không phải bắt chước người khác. Riêng chuyện cãi trọng tài thì nên để lại cho phim.
Câu hỏi thường gặp
Borg và McEnroe ai thắng nhiều hơn?
Hai người gặp nhau 14 lần ở giải chính thức và hoà nhau 7–7. Ở chung kết Grand Slam, McEnroe thắng 3 (US Open 1980, 1981 và Wimbledon 1981), Borg thắng 1 (Wimbledon 1980).
Trận chung kết Wimbledon 1980 có gì đặc biệt?
Borg thắng McEnroe 1–6, 7–5, 6–3, 6–7, 8–6 để giành Wimbledon lần thứ năm liên tiếp. Loạt tiebreak set bốn kéo dài khoảng 20 phút, McEnroe cứu năm match point và thắng 18–16, nhưng Borg vẫn thắng set năm.
Vì sao Björn Borg giải nghệ sớm?
Borg giải nghệ đầu năm 1983, ở tuổi 26, sau khi thua McEnroe ở chung kết Wimbledon và US Open 1981. Ông nói mình đã mất động lực và không chấp nhận lịch thi đấu bắt buộc dày đặc. Nhiều người cho rằng áp lực kéo dài nhiều năm cũng là lý do.
Björn Borg có bao nhiêu Grand Slam?
Borg có 11 Grand Slam đơn: 6 Roland Garros và 5 Wimbledon liên tiếp (1976–1980). Ông chưa từng vô địch US Open dù vào chung kết bốn lần, và chỉ dự Australian Open một lần.
John McEnroe nổi tiếng với câu nói nào?
Câu "You cannot be serious!" mà McEnroe hét vào trọng tài ở vòng 1 Wimbledon 1981, khi phản đối một quyết định bóng ra ngoài. Câu này về sau thành tên tự truyện của ông xuất bản năm 2002.