Bảo quản vợt đúng cách gói trong ba điều: tránh nhiệt (đừng để vợt trong cốp xe hay dưới nắng), tránh va đập (đừng ném, đập vợt xuống sân, dùng bao và túi có ngăn riêng), và xử lý ngay khi có hư hỏng nhỏ (đứt dây thì cắt hết, nẹp viền mòn thì thay, mặt vợt bóng bàn thì lau và dán phim bảo vệ sau mỗi buổi). Làm đủ ba điều đó, một cây vợt tốt dùng được nhiều năm.
Phần lớn vợt hỏng không phải vì đánh nhiều, mà vì những gì xảy ra giữa hai buổi chơi.
Kẻ thù số một: nhiệt
Khung vợt tennis và cầu lông hiện đại làm từ sợi carbon gắn bằng nhựa (resin). Nhiệt độ cao không làm khung tan chảy, nhưng làm vật liệu và dây chịu tải nặng hơn. Ở Việt Nam, cốp xe hoặc khoang xe đỗ ngoài trời buổi trưa có thể nóng hơn nhiều so với nhiệt độ ngoài trời.
Những gì xảy ra khi vợt bị "nướng":
- Dây mất căng nhanh. Đây là hậu quả chắc chắn và dễ thấy nhất. Một bộ dây vừa đan có thể chùng đáng kể chỉ sau một buổi trưa trong xe.
- Khung chịu ứng suất lớn hơn. Khung cầu lông mỏng, đan căng, nếu dây đã đứt một sợi mà còn để trong nóng thì nguy cơ méo khung tăng lên.
- Dây ruột tự nhiên (tennis) nhạy với cả nóng lẫn ẩm, dễ xơ và đứt.
- Mặt vợt bóng bàn nhanh khô, mất độ bám, mút có thể bong khỏi cốt.
Túi vợt có lớp lót cách nhiệt (thường gọi là thermo hoặc thermal) giúp giảm bớt, nhưng không biến cốp xe thành chỗ an toàn. Tốt nhất là mang vợt theo người hoặc để trong nhà, nơi khô thoáng, không có nắng chiếu trực tiếp.
Va đập: những cái chạm nhỏ cộng dồn
Tennis
Đầu vợt tennis có một nẹp nhựa (bumper guard) bọc phía trên để chịu va chạm khi lướt sát mặt sân hoặc đỡ bóng thấp. Nẹp mòn tới lộ carbon thì nên thay — loại nẹp kèm bộ ống xỏ dây (grommet) thường mua được theo đúng mẫu vợt. Thói quen dùng vợt cào bóng lên, gõ vợt xuống mặt sân cứng để "giũ" đất hay ném vợt khi bực đều làm mòn nẹp và có thể gây nứt chân chim.
Cầu lông
Ở cầu lông, va đập phổ biến nhất là chạm vợt với đồng đội khi đánh đôi, và vợt quẹt xuống sàn khi cứu cầu thấp. Một cú chạm vợt mạnh có thể làm nứt khung ngay. Sau va chạm, nên kiểm tra kỹ quanh đầu vợt và chỗ nối thân – đầu (chữ T). Khung cầu lông nứt gần như không sửa được an toàn.
Bóng bàn
Cạnh cốt vợt bóng bàn dễ sứt khi va vào mép bàn. Băng viền cạnh (edge tape) giúp bảo vệ cạnh gỗ và mép mặt vợt. Cầm vợt bằng cán, không chống vợt xuống mặt bàn khi đứng nghỉ.
Khi dây đứt
Dây đứt một sợi thì phần còn lại vẫn đang kéo khung, nhưng không còn đều. Với vợt cầu lông, nên cắt các dây còn lại càng sớm càng tốt, cắt từ giữa ra ngoài và đối xứng hai chiều. Với vợt tennis, khung dày và chắc hơn nên ít rủi ro hơn, nhưng cũng nên đan lại sớm, và không tiếp tục đánh bằng mặt dây đã đứt.
Dây đứt nhiều lần ở cùng một vị trí sát khung là dấu hiệu ống xỏ dây đã mòn hoặc vỡ. Thay grommet rẻ hơn nhiều so với việc tiếp tục làm đứt dây.
Bảo quản mặt vợt bóng bàn
Mặt vợt bóng bàn là bộ phận cần chăm nhiều nhất trong ba môn, vì toàn bộ độ xoáy nằm ở lớp cao su.
- Lau sau mỗi buổi: dùng nước sạch hoặc dung dịch lau mặt vợt chuyên dụng, lau nhẹ bằng mút hoặc khăn mềm theo một chiều. Bụi và mồ hôi bám làm cao su trơn đi rất nhanh.
- Dán phim bảo vệ: lớp phim mỏng (protective film) dán lên mặt cao su khi cất vợt, giúp giảm tiếp xúc với không khí và bụi. Mặt cao su dính kiểu Trung Quốc gần như bắt buộc phải có phim.
- Cất trong hộp hoặc bao cứng, tránh nắng. Ánh nắng làm cao su bạc màu, khô và nứt.
- Không chạm tay vào mặt vợt khi không cần. Dầu trên da tay làm cao su mất bám.
- Thay mặt vợt khi mặt đã bóng, mất xoáy, bong mép hoặc mút bị lõm. Người chơi phong trào thường thay sau vài tháng; vận động viên thay thường xuyên hơn nhiều.
Cán vợt và túi vợt
Cán phụ ẩm mồ hôi để trong túi kín là chỗ lý tưởng cho nấm mốc và mùi. Sau buổi chơi, mở túi cho thông thoáng khi về nhà. Khăn quấn cán (thường thấy ở cầu lông) cần thay hoặc giặt thường xuyên hơn cán phụ thường.
Túi vợt nên có ngăn riêng cho giày. Giày để chung với vợt làm bẩn cán, dính cát lên mặt dây, và mang độ ẩm sang các dụng cụ khác. Chai nước nên để ngăn riêng, đóng kín, vì nước đổ vào túi là thứ làm hỏng cán và dây ruột nhanh nhất.
Quả bóng, quả cầu: bảo quản cũng đáng
| Dụng cụ | Điều cần biết |
|---|---|
| Bóng tennis có áp suất | Bắt đầu mất áp suất ngay khi mở hộp kín; sau một thời gian bóng nảy thấp, "nặng". Bóng không áp suất bền hơn, hợp để tập với máy hoặc trẻ em. |
| Cầu lông lông vũ | Lông khô quá thì giòn, mau gãy. Cất ống cầu nơi mát, không để dưới nắng hay cạnh điều hoà thổi thẳng. Một số người chơi để cầu ở nơi có độ ẩm vừa phải trước khi dùng. |
| Cầu nhựa | Bền hơn, ít nhạy với thời tiết, nhưng nóng quá thì váy nhựa mềm, bay sai đường. |
| Bóng bàn | Bóng nhựa khá bền nhưng dẫm lên là móp; bóng móp hoặc nứt nên bỏ, đừng cố "hơ" phục hồi để dùng thi đấu. |
Lịch kiểm tra đơn giản
- Sau mỗi buổi: lau mặt vợt bóng bàn, dán phim; lau khô cán; mở túi cho thoáng.
- Mỗi vài tuần: thay cán phụ; kiểm tra dây có sờn, xê dịch nhiều không.
- Mỗi vài tháng: soi nẹp đầu vợt, ống xỏ dây, các vết nứt chân chim ở cổ và đầu vợt; đan lại dây theo nhịp chơi.
- Sau va chạm mạnh: kiểm tra ngay, đừng đợi tới buổi sau.
Góc nhìn hôm nay
Bảo quản tốt không chỉ để tiết kiệm. Một cây vợt giữ được trạng thái ổn định giúp cảm giác đánh không thay đổi bất ngờ giữa các buổi, nhất là trước một giải phong trào. Người chơi lâu năm thường có thói quen chuẩn bị túi vợt từ tối hôm trước: kiểm dây, thay cán, lau mặt vợt — một nghi thức nhỏ làm tinh thần vào sân gọn gàng hơn.
Thông tin bảo hành và hướng dẫn bảo quản cho từng mẫu vợt thường có trong phiếu kèm theo vợt và trên trang web của hãng. Đọc kỹ điều kiện bảo hành: nhiều hãng loại trừ hư hỏng do va đập, do đan dây quá căng hoặc do nhiệt.
Câu hỏi thường gặp
Để vợt trong cốp xe có sao không?
Không nên, nhất là buổi trưa nắng. Nhiệt độ cao làm dây chùng nhanh, tăng ứng suất lên khung, làm hỏng dây ruột và mặt vợt bóng bàn. Túi cách nhiệt chỉ giảm bớt chứ không bảo vệ hoàn toàn.
Vợt cầu lông đứt dây có cần đan lại ngay không?
Nên cắt các dây còn lại ngay rồi đan lại sớm. Dây còn sót kéo khung không đều có thể làm khung méo, nhất là trong thời tiết nóng. Cắt từ giữa ra ngoài và đối xứng cả hai chiều.
Lau mặt vợt bóng bàn bằng gì?
Dùng nước sạch hoặc dung dịch lau mặt vợt chuyên dụng với mút hoặc khăn mềm, lau nhẹ theo một chiều. Sau đó dán phim bảo vệ và cất vào hộp tránh nắng. Không dùng cồn hay chất tẩy mạnh.
Vợt tennis bị mòn nẹp đầu có sao không?
Nẹp đầu là lớp bảo vệ, mòn là chuyện bình thường. Khi mòn tới lộ khung carbon hoặc vỡ, nên thay nẹp kèm ống xỏ dây để tránh nứt khung và đứt dây. Nẹp thay thế thường có bán theo đúng mẫu vợt.
Bao lâu nên thay mặt vợt bóng bàn?
Khi mặt vợt bóng, mất độ bám, không tạo được xoáy, bong mép hoặc mút bị lõm. Với người chơi phong trào thường là sau vài tháng, tuỳ tần suất chơi và cách bảo quản.