ATP Finals là gì: giải đấu cuối mùa của 8 tay vợt xuất sắc nhất

ATP Finals là giải khép lại mùa tennis nam mỗi năm, vào tháng 11, chỉ dành cho 8 tay vợt đơn và 8 cặp đôi có thành tích tốt nhất mùa. Khác Grand Slam, giải bắt đầu bằng vòng bảng: tám người chia hai bảng bốn người, đánh vòng tròn, hai người đứng đầu mỗi bảng vào bán kết. Nhà vô địch bất bại nhận 1.500 điểm, nhiều nhất ngoài Grand Slam. Từ năm 2021 giải diễn ra ở Turin, Ý; Novak Djokovic giữ kỷ lục 7 lần vô địch.

Từ Tokyo 1970 đến Turin

Giải ra đời năm 1970 ở Tokyo với tên Masters Grand Prix, là trận cuối của chuỗi giải Grand Prix thời đó. Stan Smith vô địch lần đầu. Từ đó giải nhiều lần đổi tên và đổi chỗ:

Mười hai năm ở O2 Arena London là giai đoạn giải đông khán giả nhất, thường kín chỗ ngay cả các trận vòng bảng. Turin tiếp nối khi tennis Ý đang lên với Jannik Sinner, và nhà thi đấu ở đây cũng thường cháy vé.

Thể thức vòng tròn: thua vẫn có thể vô địch

Đây là điểm làm ATP Finals khác hẳn mọi giải lớn khác. Mỗi tay vợt chắc chắn đánh ít nhất ba trận vòng bảng. Một trận thua chưa phải là hết.

• Hai người đứng đầu mỗi bảng vào bán kết; nhất bảng này gặp nhì bảng kia.
• Xếp hạng trong bảng dựa trước hết vào số trận thắng; nếu bằng nhau thì xét số trận đã đánh, đối đầu trực tiếp, rồi tỷ lệ set và ván thắng.
• Mọi trận đều đánh ba set, có tiebreak.
• Có hai tay vợt dự bị ngồi chờ. Người đang đánh mà bỏ cuộc vì chấn thương, dự bị vào thay ở các trận còn lại.

Ví dụ hay được nhắc: năm 2015, Roger Federer thắng Djokovic ở vòng bảng, nhưng Djokovic vẫn vào bán kết và thắng lại Federer ở trận chung kết. Một trận thua sớm có khi lại giúp tay vợt tỉnh ra.

Kịch bản ấy lặp lại năm 2023 với vai khác. Jannik Sinner thắng Djokovic ở vòng bảng trước khán giả nhà Turin, Djokovic chỉ đi tiếp nhờ kết quả trận khác trong bảng, rồi gặp lại Sinner ở chung kết và thắng hai set trắng để có danh hiệu thứ bảy. Năm 2017, Grigor Dimitrov thắng David Goffin ở chung kết, sau khi Goffin loại Federer ở bán kết, một trong những trận chung kết ít ai đoán trước nhất lịch sử giải.

Nội dung đôi chạy song song với cùng thể thức, nhưng dùng cách tính điểm rút gọn: không có lợi thế (điểm quyết định ở 40–40), và set thứ ba thay bằng một loạt tiebreak 10 điểm. Nhờ vậy trận đôi ngắn, lịch mỗi ngày gọn hơn.

Vòng tròn cũng sinh ra những tính toán khó hiểu với người xem mới: có khi trận đấu cuối bảng không còn ý nghĩa với người này nhưng quyết định số phận của người khác ở bảng bên. Người xem cần nhìn bảng tính điểm mới hiểu vì sao một trận thua hai set lại đủ để đi tiếp.

Điểm thưởng và tầm quan trọng

Vì đến cuối mùa nên ATP Finals nhiều lần quyết định ai kết thúc năm ở vị trí số một thế giới. Tiền thưởng cũng rất lớn, nhà vô địch bất bại nhận số tiền thuộc hàng cao nhất ở mọi giải tennis trong năm.

Uy tín của giải đứng ngay sau Grand Slam. Nhiều người còn coi thắng ở đây là khó theo kiểu riêng: không có trận "dễ" nào ở vòng đầu, đối thủ nào cũng nằm trong top 8 thế giới. Ở Grand Slam, tay vợt hạt giống số một có thể đi tới tứ kết mà không gặp ai trong top 20.

Những người làm chủ giải cuối mùa

Có một cái tên vắng mặt đáng chú ý: Rafael Nadal, 22 Grand Slam, chưa bao giờ vô địch ATP Finals. Anh vào chung kết hai lần, năm 2010 và 2013, đều thua. Giải đánh trên sân cứng trong nhà, bóng nhanh và không có gió, mặt sân ít hợp với lối chơi xoáy nặng của anh, cộng thêm việc cuối mùa Nadal thường mang chấn thương.

Ngược lại, giải từng gọi tên những người chưa có Grand Slam: Grigor Dimitrov vô địch năm 2017 ngay lần đầu dự, Stefanos Tsitsipas năm 2019, Daniil Medvedev năm 2020 trước khi có Grand Slam. Alexander Zverev thắng hai lần, 2018 và 2021. Những năm gần đây, Sinner vô địch năm 2024 không thua set nào và bảo vệ thành công năm 2025.

WTA Finals và các giải cuối mùa khác

Nội dung nữ có giải riêng, WTA Finals, cũng dành cho 8 tay vợt đơn và 8 cặp đôi, thể thức vòng bảng tương tự. Giải có từ năm 1972. Martina Navratilova giữ kỷ lục 8 lần vô địch, Serena Williams có 5 lần. Thời kỳ 1984–1998, chung kết đơn nữ của giải này từng đánh năm set, hiếm có ở tennis nữ.

Ngoài ra còn có Next Gen ATP Finals cho các tay vợt trẻ (ban đầu giới hạn 21 tuổi, sau hạ xuống 20), ra đời năm 2017 ở Milan, nơi ATP thử nghiệm luật mới như set ngắn, gọi bóng điện tử, giới hạn thời gian giữa các điểm. Một số thay đổi sau đó được đem vào giải chính, như đồng hồ tính giờ giao bóng.

Sau ATP Finals, mùa giải nam chỉ còn vòng chung kết Davis Cup, rồi tay vợt có vài tuần nghỉ trước khi bay sang Úc chuẩn bị mùa mới.

Theo dõi ATP Finals từ Việt Nam

Turin chậm hơn Việt Nam 6 tiếng vào tháng 11. Mỗi ngày thường có hai suất, buổi chiều khoảng 14h giờ Ý, tức 20h ở Việt Nam, và buổi tối khoảng 20h30 giờ Ý, tức 2h30 sáng hôm sau. Lịch thi đấu được công bố theo từng ngày vì phụ thuộc kết quả vòng bảng.

Với người mới xem tennis, ATP Finals lại là giải dễ theo dõi: chỉ có 8 người, mỗi ngày vài trận, tên nào cũng quen. Đây cũng là dịp tốt để học cách đọc một bảng xếp hạng vòng tròn, kỹ năng hữu ích khi theo dõi các giải phong trào ở Việt Nam, vốn cũng hay chia bảng đánh vòng tròn trước khi vào loại trực tiếp. Trang chính thức của ATP có bảng điểm "Race to Turin" cập nhật hằng tuần, nhìn vào đó từ tháng 9 là đoán được ai sẽ góp mặt.