Tennis có mặt ở Việt Nam từ thời Pháp thuộc, ban đầu gắn với các câu lạc bộ thể thao của người Pháp và tầng lớp công chức, thương gia ở Sài Gòn, Hà Nội. Sau nhiều thập niên mang tiếng "môn quý tộc", từ khoảng cuối thập niên 1990 tennis lan rộng trong giới doanh nhân, công chức, rồi tới người trẻ ở các đô thị. Ngày nay phong trào tennis Việt Nam sống chủ yếu nhờ các nhóm chơi tự phát, sân thuê theo giờ và rất nhiều giải nghiệp dư chia theo trình độ hoặc tổng tuổi.
Tennis vào Việt Nam như thế nào
Tennis hiện đại hình thành ở Anh vào thập niên 1870 và theo chân người châu Âu tới các thuộc địa. Ở Việt Nam, những sân tennis đầu tiên xuất hiện trong khuôn viên câu lạc bộ, dinh thự, trường học dành cho người Pháp. Cercle Sportif Saigonnais, câu lạc bộ thể thao lớn của người Pháp ở Sài Gòn, có các sân tennis ngay trung tâm thành phố; khu đất này nay thuộc Cung Văn hóa Lao động TP.HCM và vẫn còn sân tennis đang hoạt động.
Người Việt tiếp cận tennis đầu tiên là công chức, trí thức và con em gia đình khá giả. Trong thời gian dài, quả bóng nỉ và cây vợt gỗ là thứ đắt đỏ, sân bãi ít, nên tennis gắn với hình ảnh của tầng lớp có điều kiện. Hình ảnh đó bám theo môn này rất lâu, tới tận những năm 2000.
Các giai đoạn phát triển
- Thời Pháp thuộc: tennis là môn của câu lạc bộ, chủ yếu cho người Pháp và người Việt thuộc tầng lớp trên.
- Sau 1975 đến giữa thập niên 1980: sân ít, dụng cụ khan hiếm, tennis gần như chỉ còn ở một số cơ quan và nhà văn hoá lớn.
- Cuối thập niên 1980: Liên đoàn Quần vợt Việt Nam (VTF) được thành lập, mở đường cho việc tham gia hệ thống thi đấu quốc tế.
- Thập niên 1990–2000: kinh tế mở cửa, sân tennis mọc lên ở khách sạn, khu đô thị, cơ quan. Tennis trở thành môn giao tiếp của doanh nhân và cán bộ.
- Thập niên 2010: chức vô địch đôi nam trẻ Wimbledon 2015 của Lý Hoàng Nam kéo sự chú ý của công chúng; nhiều gia đình cho con học tennis bài bản.
- Đầu thập niên 2020 tới nay: người trẻ đô thị chơi nhiều hơn, mạng xã hội góp phần lan toả; đồng thời pickleball nổi lên và chia sẻ cả sân lẫn người chơi với tennis.
Ai đang chơi tennis ở Việt Nam
Nếu đứng ở một cụm sân thuê buổi tối ở Hà Nội hay TP.HCM, bạn sẽ thấy bốn nhóm người chơi khá rõ:
| Nhóm | Đặc điểm | Cách chơi thường gặp |
|---|---|---|
| Người chơi lâu năm, trung niên | Đã chơi 10–30 năm, phần lớn là nam | Chủ yếu đánh đôi, có nhóm cố định, chơi sáng sớm hoặc chiều tối |
| Người đi làm 25–40 tuổi | Học bài bản với huấn luyện viên, chơi sau giờ làm | Học nhóm 2–4 người, đánh đôi giao lưu cuối tuần |
| Trẻ em, thiếu niên | Được cha mẹ cho học, một số đi giải trẻ | Lớp mini tennis, bóng giảm áp, sân nhỏ |
| Phụ nữ | Tăng nhanh trong vài năm gần đây | Nhóm nữ riêng, đánh đôi nữ và đôi nam nữ |
Điểm đặc trưng của tennis phong trào Việt Nam là đánh đôi chiếm ưu thế tuyệt đối. Một sân thuê theo giờ chia cho bốn người rẻ hơn hẳn, đánh đôi ít phải chạy hơn nên hợp với người lớn tuổi, và quan trọng hơn cả: tennis ở Việt Nam là môn giao lưu. Rất nhiều nhóm chơi đồng thời là nhóm bạn bè, đối tác làm ăn.
Văn hoá sân tennis phong trào
Nhóm chơi cố định và "chủ sân"
Phần lớn người chơi không đặt sân lẻ mà đi theo nhóm. Mỗi nhóm có một người đứng ra thuê sân cố định theo tháng, thu tiền góp, giữ danh sách. Người mới muốn vào nhóm thường phải qua một buổi "đánh thử" để mọi người xem trình độ có hợp không. Ghép lệch trình là chuyện dễ làm mất vui cả buổi, nên các nhóm khá kỹ ở khâu này.
Người nhặt bóng và người đánh tập
Ở nhiều cụm sân, đặc biệt các sân cũ trong cơ quan và nhà văn hoá, vẫn còn người nhặt bóng và người đánh tập thuê theo buổi. Người đánh tập thường là tay vợt khá, có khi là cựu vận động viên, đánh cùng người chơi thiếu bạn hoặc cần luyện cú đánh. Đây là nghề đặc thù của tennis phong trào Việt Nam, ít thấy ở nhiều nước.
"Bia kèo" và tinh thần giao lưu
Không ít trận đôi phong trào có kèo nhỏ: đội thua trả tiền sân, trả nước. Đây là nét văn hoá vui vẻ khi giữ ở mức nhỏ, nhưng cũng là nguồn của không ít va chạm khi bóng sát vạch và không có trọng tài. Các nhóm chơi lâu năm thường thống nhất nguyên tắc: bên nào nhìn gần vạch thì bên đó gọi, có nghi ngờ thì tính bóng tốt cho đối phương.
Chi phí chơi tennis: những khoản cần tính
Tennis vẫn tốn hơn cầu lông hay bóng bàn, nhưng không còn đắt đến mức chỉ dành cho người giàu. Các khoản chính gồm:
- Tiền sân theo giờ, khác nhau nhiều giữa sân cơ quan, sân nhà văn hoá và sân trong khu đô thị cao cấp; giờ cao điểm buổi tối đắt hơn.
- Vợt và dây. Người mới có thể bắt đầu bằng vợt tầm trung; dây phải thay định kỳ, chơi nhiều thì vài tháng một lần.
- Bóng. Bóng tennis mất áp sau vài buổi; chơi nhóm thường mỗi người góp một hộp theo lượt.
- Giày. Giày chuyên tennis có đế bền, đỡ cổ chân khi di chuyển ngang; dùng giày chạy dễ lật cổ chân.
- Học phí huấn luyện viên nếu học bài bản, thường tính theo buổi hoặc theo khoá.
Mức giá cụ thể thay đổi theo thành phố và từng năm, nên cách tốt nhất là hỏi trực tiếp vài cụm sân gần nhà trước khi quyết định.
Tennis và pickleball: cạnh tranh hay bổ trợ
Khoảng từ năm 2023, pickleball bùng nổ ở các thành phố lớn. Nhiều sân tennis được kẻ lại hoặc chia nhỏ thành sân pickleball, vì một sân tennis có thể đặt vừa vài sân pickleball và cho thuê được nhiều người hơn. Một số người chơi tennis lâu năm chuyển hẳn sang pickleball vì đỡ nặng cho khớp vai, khuỷu tay.
Mặt khác, pickleball cũng đưa nhiều người lần đầu cầm vợt, và một phần trong số đó sau một thời gian lại muốn thử tennis. Người chơi tennis có sẵn cảm giác bóng, bước chân và chiến thuật đánh đôi, nên chuyển qua lại giữa hai môn khá dễ. Nhìn lâu dài, phong trào thể thao vợt nói chung được lợi, dù chủ sân tennis và người chơi tennis đôi khi khó tìm giờ sân hơn trước.
Góc nhìn hôm nay: bắt đầu chơi tennis ở Việt Nam
Nếu bạn muốn tham gia phong trào tennis, có mấy bước thực tế:
- Học cơ bản với huấn luyện viên 10–20 buổi trước khi đánh với nhóm. Tự mày mò dễ thành thói quen sai khó sửa, và dễ đau khuỷu tay.
- Tìm sân gần nhà hoặc gần chỗ làm. Tennis bền được hay không phụ thuộc nhiều vào việc đi lại có tiện không.
- Vào nhóm cùng trình. Hỏi huấn luyện viên hoặc chủ sân; nhiều nhóm có buổi dành cho người mới.
- Thử một giải phong trào sau khoảng một năm. Giải chia theo trình độ, theo tổng tuổi giúp bạn gặp đối thủ vừa sức.
Muốn hiểu lịch sử tennis ở Sài Gòn, có thể ghé khu sân trong Cung Văn hóa Lao động TP.HCM, nơi trước đây là Cercle Sportif Saigonnais. Đứng giữa hàng cây cổ thụ quanh sân, bạn sẽ hình dung được tennis từng là thú vui của ai, và thấy nó đã thay đổi thế nào khi những người chơi hôm nay là nhân viên văn phòng, học sinh, các bà các mẹ sau giờ làm.
Câu hỏi thường gặp
Tennis có ở Việt Nam từ khi nào?
Tennis vào Việt Nam từ thời Pháp thuộc, qua các câu lạc bộ thể thao của người Pháp ở Sài Gòn, Hà Nội. Ban đầu người chơi chủ yếu là người Pháp, công chức và tầng lớp khá giả người Việt.
Vì sao tennis ở Việt Nam bị gọi là môn quý tộc?
Vì trong thời gian dài sân bãi rất ít, vợt và bóng đắt, người chơi chủ yếu thuộc tầng lớp có điều kiện. Ngày nay chi phí đã dễ chịu hơn nhiều, nhất là khi chơi đôi chia tiền sân, nên tennis đã phổ biến rộng hơn.
Người mới chơi tennis nên học bao lâu?
Nên học cơ bản với huấn luyện viên khoảng 10–20 buổi để nắm cách cầm vợt, bước chân và các cú đánh nền. Sau đó vừa học vừa đánh giao lưu với nhóm cùng trình độ.
Vì sao người Việt chơi tennis đôi nhiều hơn đơn?
Đánh đôi chia tiền sân cho bốn người, ít phải chạy nên hợp người lớn tuổi, và mang tính giao lưu cao. Tennis phong trào ở Việt Nam vốn gắn với các nhóm bạn bè, đồng nghiệp, đối tác.
Pickleball có làm tennis ở Việt Nam đi xuống không?
Pickleball lấy bớt một phần người chơi và sân bãi của tennis, nhất là ở nhóm trung niên. Nhưng nó cũng đưa nhiều người mới đến với thể thao vợt, và không ít người sau đó thử chơi tennis.