Bóng bàn trong trường học và cơ quan: môn vợt của giờ nghỉ trưa

Bóng bàn là môn thể thao vợt gắn chặt nhất với trường học và cơ quan ở Việt Nam, vì chỉ cần một chiếc bàn, một góc hội trường và hai người là chơi được. Suốt nhiều thập niên, gần như cơ quan, xí nghiệp, đơn vị nào cũng có bàn bóng bàn, và các giải bóng bàn công đoàn, hội thao ngành là nơi hàng vạn người đi làm thi đấu mỗi năm. Ở trường học, bóng bàn là môn dễ tổ chức nhất trong giờ thể chất và câu lạc bộ ngoại khoá.

Vì sao bóng bàn hợp với cơ quan và trường học

So với các môn vợt khác, bóng bàn có những đặc điểm khiến nó gần như sinh ra để đặt trong một tòa nhà làm việc:

Điểm cuối cùng trong bảng rất quan trọng: chơi bóng bàn vài ván trong giờ nghỉ trưa không làm ướt áo, không cần thay đồ. Vì vậy nó len được vào nhịp làm việc hằng ngày, điều mà tennis hay cầu lông khó làm.

Bóng bàn cơ quan: một nét văn hoá công sở

Chiếc bàn ở cuối hành lang

Nhiều thế hệ cán bộ, công nhân viên còn nhớ hình ảnh chiếc bàn bóng bàn đặt ở hội trường, nhà kho, cuối hành lang hay dưới gầm cầu thang khu tập thể. Giờ nghỉ trưa và sau giờ làm, người ta xếp hàng chờ lượt, thắng ở lại, thua nhường bàn. Luật "thua xuống" này đơn giản nhưng tạo ra không khí thi đấu thật sự: ai giữ bàn được lâu nhất là "vua" của cơ quan tuần đó.

Giải công đoàn và hội thao ngành

Bóng bàn là môn gần như không bao giờ vắng mặt trong các hội thao công nhân viên chức, giải công đoàn ngành, hội thao lực lượng vũ trang. Các giải này thường chia nội dung theo giới tính và nhóm tuổi, có cả đồng đội, đơn, đôi. Với nhiều người, đó là lần duy nhất trong năm được thi đấu có trọng tài, có bảng đấu, có huy chương.

Bóng bàn như cầu nối

Ở bàn bóng, giám đốc và nhân viên mới vào đứng ngang hàng. Không ít người kể rằng họ quen đồng nghiệp phòng khác nhờ những ván bóng giờ trưa. Đó là lý do nhiều văn phòng hiện đại vẫn đặt một bàn bóng bàn trong phòng sinh hoạt chung, dù diện tích thuê rất đắt.

Bóng bàn trong trường học

Ở trường phổ thông, bóng bàn xuất hiện dưới ba hình thức chính:

• Nội dung trong giờ giáo dục thể chất ở những trường có điều kiện về phòng tập. Chương trình giáo dục thể chất hiện hành cho phép trường chọn một số môn thể thao tự chọn, và bóng bàn là lựa chọn phổ biến nhờ dễ tổ chức.
• Câu lạc bộ ngoại khoá với giáo viên thể dục hoặc huấn luyện viên thuê ngoài, học sinh đăng ký theo tháng.
• Hội khỏe Phù Đổng các cấp, nơi bóng bàn là một trong những môn thi đấu, là bước đầu để phát hiện học sinh có năng khiếu.

Với trẻ em, bóng bàn luyện phản xạ, sự phối hợp mắt và tay, khả năng đọc xoáy và đổi hướng nhanh. Đây cũng là môn ít va chạm, ít chấn thương nặng, nên phụ huynh dễ yên tâm. Nhiều tay vợt đội tuyển quốc gia bắt đầu từ chính những câu lạc bộ trong trường hoặc trong nhà văn hoá thiếu nhi.

Dựng một góc bóng bàn ở cơ quan hay trường học: những thông số cần biết

Nếu đơn vị bạn muốn đặt bàn, nên biết tiêu chuẩn của Liên đoàn Bóng bàn Thế giới (ITTF) để mua đúng và bố trí đủ chỗ:

• Kích thước bàn: dài 2,74 m, rộng 1,525 m, mặt bàn cao 76 cm so với sàn.
• Lưới: cao 15,25 cm, căng ngang giữa bàn.
• Bóng: đường kính 40 mm, nặng 2,7 g; từ năm 2014 thi đấu chính thức chuyển sang bóng nhựa thay cho bóng celluloid.
• Không gian: thi đấu chính thức cần khu vực rộng hơn nhiều so với bàn. Chơi vui ở cơ quan thì nên để trống ít nhất khoảng 2 m phía sau mỗi đầu bàn và hơn 1 m hai bên, nếu không người chơi sẽ va tường và hạn chế cú đánh.
• Trần và ánh sáng: trần càng cao càng tốt, đèn chiếu đều, không chói thẳng vào mắt; nền tường nên tối màu để dễ nhìn bóng trắng hoặc cam.
• Sàn: không trơn. Sàn gạch bóng rất dễ trượt khi đổi hướng.

Bàn gấp có bánh xe là lựa chọn hợp lý cho trường và cơ quan, vì có thể thu gọn khi cần dùng hội trường cho việc khác. Một nửa bàn dựng đứng còn dùng được cho một người tự tập đánh bóng vào tường bàn.

Luật cơ bản cho giải bóng bàn nội bộ

Nhiều người chơi cơ quan lâu năm vẫn đánh theo luật cũ, thời mỗi ván 21 điểm. Từ năm 2001, luật quốc tế đổi sang:

1. Mỗi ván 11 điểm, hòa 10–10 thì phải hơn 2 điểm.
2. Mỗi người giao 2 quả rồi đổi; khi hòa 10–10 thì đổi giao sau mỗi quả.
3. Trận đấu thường thắng 3 trong 5 ván, giải nhỏ có thể đánh 2 trong 3.
4. Khi giao bóng, bóng phải được tung lên gần như thẳng đứng ít nhất 16 cm từ lòng bàn tay mở, và từ năm 2002 không được dùng thân người, tay che bóng khi giao.
5. Đánh đôi phải đánh luân phiên lần lượt, và giao bóng chéo từ ô phải sang ô phải của đối phương.

Ban tổ chức giải nội bộ nên thống nhất trước luật áp dụng, nhất là chuyện giao bóng che, vì đây là nguồn tranh cãi số một ở các giải phong trào.

Góc nhìn hôm nay: giữ cho bóng bàn sống ở nơi làm việc

Ở nhiều cơ quan, chiếc bàn bóng bàn cũ đã bị dẹp để lấy chỗ làm kho hay phòng họp. Ở nhiều văn phòng mới, bàn được đặt cho đẹp nhưng ít người dùng. Vài cách để bóng bàn sống lại:

• Tổ chức giải nhỏ theo quý, chia hạng trình độ để người mới không ngại.
• Treo bảng thứ hạng nội bộ kiểu thách đấu: ai cũng có thể thách người đứng trên mình một bậc.
• Có sẵn vợt và bóng tốt. Vợt rách mặt, bóng móp là lý do lớn khiến người ta bỏ chơi.
• Mời một huấn luyện viên vài buổi hướng dẫn cách cầm vợt và đánh xoáy cơ bản; chỉ cần biết xoáy lên, xoáy xuống là bóng bàn thú vị hơn hẳn.

Muốn xem bóng bàn đỉnh cao, có thể theo dõi các giải trong hệ thống WTT (World Table Tennis) trên các kênh chính thức của ITTF. Xem các tay vợt hàng đầu đứng cách bàn vài mét trả những quả xoáy nặng, bạn sẽ hiểu vì sao môn thể thao bị coi là "trò giờ trưa" này thực ra đòi hỏi phản xạ thuộc hàng nhanh nhất trong thể thao.