Cầu lông trở thành môn thi đấu chính thức của Olympic từ Barcelona 1992, sau hai lần làm môn biểu diễn năm 1972 và 1988. Hiện Olympic có năm nội dung: đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ và đôi nam nữ (nội dung cuối được thêm từ Atlanta 1996). Trung Quốc là nước giành nhiều huy chương vàng nhất, nhưng Indonesia, Hàn Quốc, Đan Mạch, Tây Ban Nha, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) đều đã có người đứng trên bục cao nhất.
Với các tay vợt, huy chương vàng Olympic thường được đặt trên mọi danh hiệu khác, kể cả vô địch thế giới hay All England, vì bốn năm mới có một lần.
Từ môn biểu diễn tới môn chính thức
Ở Olympic Munich 1972, cầu lông xuất hiện dưới dạng môn biểu diễn. Phải mười sáu năm sau, ở Seoul 1988, môn này mới trở lại dưới dạng môn trình diễn. Hai lần thử này giúp Liên đoàn Cầu lông Quốc tế (IBF, nay là BWF) thuyết phục Ủy ban Olympic Quốc tế đưa cầu lông vào chương trình chính thức.
Barcelona 1992 có bốn nội dung đơn và đôi cùng giới. Đôi nam nữ, nội dung đặc trưng của cầu lông, chỉ được bổ sung từ Atlanta 1996. Từ đó tới nay, cầu lông Olympic luôn giữ năm bộ huy chương vàng.
Barcelona 1992: "cặp đôi vàng" của Indonesia
Huy chương vàng cầu lông Olympic đầu tiên mang dấu ấn Indonesia. Susi Susanti thắng đơn nữ, Alan Budi Kusuma thắng đơn nam. Đó là những huy chương vàng Olympic đầu tiên trong lịch sử thể thao Indonesia. Hai người khi ấy đang yêu nhau và sau đó kết hôn, nên báo chí gọi là "cặp đôi vàng". Hai nội dung đôi năm đó thuộc về Hàn Quốc: Kim Moon-soo và Park Joo-bong ở đôi nam, Hwang Hye-young và Chung So-young ở đôi nữ.
Từ đó, cầu lông trở thành môn mà Indonesia gần như kỳ Olympic nào cũng hy vọng có vàng. Truyền thống ấy kéo dài: Taufik Hidayat vô địch đơn nam năm 2004, Tontowi Ahmad và Liliyana Natsir vô địch đôi nam nữ năm 2016, Greysia Polii và Apriyani Rahayu vô địch đôi nữ ở Tokyo.
Các nhà vô địch đơn qua từng kỳ
| Kỳ Olympic | Đơn nam | Đơn nữ |
|---|---|---|
| Barcelona 1992 | Alan Budi Kusuma (Indonesia) | Susi Susanti (Indonesia) |
| Atlanta 1996 | Poul-Erik Høyer Larsen (Đan Mạch) | Bang Soo-hyun (Hàn Quốc) |
| Sydney 2000 | Ji Xinpeng (Trung Quốc) | Gong Zhichao (Trung Quốc) |
| Athens 2004 | Taufik Hidayat (Indonesia) | Zhang Ning (Trung Quốc) |
| Bắc Kinh 2008 | Lin Dan (Trung Quốc) | Zhang Ning (Trung Quốc) |
| London 2012 | Lin Dan (Trung Quốc) | Li Xuerui (Trung Quốc) |
| Rio 2016 | Chen Long (Trung Quốc) | Carolina Marín (Tây Ban Nha) |
| Tokyo 2020 (diễn ra 2021) | Viktor Axelsen (Đan Mạch) | Chen Yufei (Trung Quốc) |
| Paris 2024 | Viktor Axelsen (Đan Mạch) | An Se-young (Hàn Quốc) |
Nhìn bảng có thể thấy vài điều. Lin Dan và Viktor Axelsen là hai tay vợt đơn nam duy nhất bảo vệ được huy chương vàng; Zhang Ning làm được điều tương tự ở đơn nữ. Carolina Marín ở Rio 2016 là tay vợt nữ đầu tiên ngoài châu Á vô địch đơn nữ Olympic. Axelsen là người châu Âu đầu tiên vô địch đơn nam kể từ Høyer Larsen năm 1996.
Đôi nam, đôi nữ và đôi nam nữ
Ở các nội dung đôi, Trung Quốc và Hàn Quốc thay nhau chiếm ưu thế trong những kỳ đầu. Kim Dong-moon của Hàn Quốc vô địch đôi nam nữ năm 1996 cùng Gil Young-ah, rồi vô địch đôi nam năm 2004 cùng Ha Tae-kwon. Ở Trung Quốc, Gao Ling và Zhang Jun vô địch đôi nam nữ hai kỳ liền 2000 và 2004.
Những kỳ gần đây có thêm gương mặt mới. Ở Rio 2016, Misaki Matsutomo và Ayaka Takahashi mang về HCV đôi nữ đầu tiên cho Nhật Bản. Lee Yang và Wang Chi-lin của Đài Loan (Trung Quốc) vô địch đôi nam ở Tokyo rồi bảo vệ thành công ở Paris 2024. Paris 2024 cũng chứng kiến Trung Quốc vô địch đôi nữ (Chen Qingchen và Jia Yifan) và đôi nam nữ (Zheng Siwei và Huang Yaqiong).
London 2012: năm Trung Quốc thắng cả năm
Ở London 2012, Trung Quốc giành cả năm huy chương vàng cầu lông, lần duy nhất một quốc gia làm được điều đó. Nhưng kỳ Olympic ấy cũng để lại vết nhơ lớn nhất của môn này.
Vụ "cố tình thua" ở London 2012
London 2012 lần đầu áp dụng vòng bảng cho các nội dung. Ở đôi nữ, khi kết quả bảng đã gần rõ, một số cặp nhận ra rằng thua một trận sẽ giúp tránh đối thủ mạnh ở vòng loại trực tiếp. Khán giả trong nhà thi đấu chứng kiến những pha giao cầu cố tình hỏng, đánh cầu ra ngoài hàng loạt, và la ó phản đối.
Sau điều tra, BWF truất quyền thi đấu tám vận động viên thuộc bốn cặp: một cặp Trung Quốc, hai cặp Hàn Quốc và một cặp Indonesia, vì "không cố gắng hết sức để thắng" và "có hành vi gây tổn hại cho môn thể thao". Vụ việc dẫn tới thay đổi cách bốc thăm vòng loại trực tiếp ở các kỳ sau, để giảm động cơ tính toán kết quả vòng bảng.
Đường tới Olympic: suất dự được tính thế nào
Suất dự Olympic cầu lông dựa chủ yếu vào bảng xếp hạng BWF trong giai đoạn khoảng một năm trước Thế vận hội, thường được gọi là "cuộc đua tới Olympic". Mỗi quốc gia có giới hạn số tay vợt ở mỗi nội dung: chỉ quốc gia có nhiều tay vợt đứng rất cao trên bảng xếp hạng mới được đưa hai người hoặc hai cặp. Ngoài ra có suất dành cho các châu lục và nước chủ nhà, để Olympic không chỉ là cuộc chơi của vài cường quốc.
Chính hệ thống này giải thích vì sao trước mỗi Olympic, nhiều tay vợt dày đặc lịch thi đấu: mỗi giải World Tour là cơ hội tích điểm. Và vì sao chấn thương ở thời điểm đó có thể xóa sạch giấc mơ Olympic của cả một chu kỳ.
Việt Nam ở Olympic
Cầu lông là một trong những môn Việt Nam có mặt đều đặn ở Olympic những năm gần đây. Nguyễn Tiến Minh dự ba kỳ liên tiếp 2008, 2012 và 2016 ở nội dung đơn nam. Ở đơn nữ, Nguyễn Thùy Linh dự Tokyo 2020 và Paris 2024. Các tay vợt Việt Nam chưa tiến tới được vòng tranh huy chương, nhưng việc giành suất chính thức qua bảng xếp hạng đã là thành tích của cả một quá trình tích điểm quốc tế.
Xem cầu lông Olympic thế nào cho đáng
- Theo dõi vòng bảng: các trận vòng bảng đôi khi hấp dẫn hơn chung kết vì có những cặp đấu giữa tay vợt hạng cao và tay vợt đang lên.
- Xem lại các trận kinh điển: chung kết đơn nam London 2012 giữa Lin Dan và Lee Chong Wei; chung kết đơn nữ Rio 2016 giữa Carolina Marín và P. V. Sindhu (Ấn Độ); chung kết đơn nam Tokyo giữa Axelsen và Chen Long.
- Để ý yếu tố tâm lý: nhiều hạt giống số một thua sớm ở Olympic. Lin Dan năm 2004 là ví dụ nổi tiếng nhất. Áp lực một lần trong bốn năm khác hẳn một giải World Tour.
- Kho dữ liệu chính thức: trang của Ủy ban Olympic Quốc tế và BWF lưu kết quả từng kỳ, có cả tỷ số từng ván để tra lại.
Câu hỏi thường gặp
Cầu lông vào Olympic từ năm nào?
Cầu lông là môn thi đấu chính thức của Olympic từ Barcelona 1992. Trước đó môn này từng là môn biểu diễn ở Munich 1972 và môn trình diễn ở Seoul 1988. Nội dung đôi nam nữ được thêm từ Atlanta 1996.
Cầu lông Olympic có mấy nội dung?
Có năm nội dung: đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ và đôi nam nữ. Mỗi nội dung trao một bộ huy chương vàng, bạc, đồng. Năm 1992 chỉ có bốn nội dung, chưa có đôi nam nữ.
Nước nào giành nhiều HCV cầu lông Olympic nhất?
Trung Quốc là nước giành nhiều huy chương vàng cầu lông Olympic nhất. Ở London 2012, Trung Quốc giành cả năm HCV. Indonesia, Hàn Quốc và Đan Mạch cũng là những nước có truyền thống huy chương.
Ai vô địch đơn nam cầu lông Olympic Paris 2024?
Viktor Axelsen của Đan Mạch vô địch đơn nam ở Paris 2024, bảo vệ thành công HCV giành được ở Tokyo. Anh là tay vợt đơn nam thứ hai làm được điều này, sau Lin Dan (2008 và 2012). Đơn nữ Paris 2024 thuộc về An Se-young của Hàn Quốc.
Vì sao có tay vợt bị truất quyền ở Olympic London 2012?
Tám vận động viên đôi nữ từ bốn cặp của Trung Quốc, Hàn Quốc và Indonesia bị truất quyền vì cố tình đánh thua ở vòng bảng để chọn đối thủ dễ hơn ở vòng sau. BWF kết luận họ không cố gắng hết sức để thắng, vi phạm tinh thần thể thao.