Ăn mừng trong thể thao vợt là chuyện bình thường và có ích, miễn là ăn mừng cho điểm mình thắng chứ không ăn mừng lỗi của đối thủ, và không nhằm vào người bên kia lưới. Tinh thần thể thao thể hiện qua những thói quen nhỏ: giơ tay xin lỗi khi bóng chạm lưới rơi sang, gọi bóng trung thực, bắt tay sau trận dù thắng hay thua. Những thói quen ấy không làm ai yếu đi; ngược lại, người giữ được chúng thường cũng là người giữ được bình tĩnh tốt hơn.
Vì sao tay vợt cần ăn mừng
Một cú nắm tay, một tiếng hô "Come on" hay "Vamos" không chỉ để khoe. Với chính người chơi, nó là cách giải phóng năng lượng sau điểm căng thẳng, tự củng cố niềm tin và đánh dấu một khoảnh khắc tốt. Trong mô hình bốn giai đoạn giữa các điểm mà nhà tâm lý Jim Loehr mô tả, phản ứng tích cực ngay sau điểm là bước đầu tiên. Ăn mừng là một dạng phản ứng tích cực rõ rệt nhất.
Ăn mừng cũng gửi thông điệp tới đối thủ: "mình vẫn ở đây, mình vẫn muốn thắng". Ở mức vừa phải, đó là một phần tự nhiên của thể thao đối kháng. Vấn đề chỉ nảy sinh khi thông điệp ấy chuyển thành chế giễu.
Đâu là ranh giới
| Thường được chấp nhận | Thường bị coi là thiếu tinh thần thể thao |
|---|---|
| Nắm tay, hô ngắn sau một điểm hay, một điểm quan trọng | Ăn mừng khi đối thủ giao bóng kép hay đánh hỏng dễ |
| Quay về phía đội nhà, huấn luyện viên | Quay thẳng mặt về phía đối thủ mà hét |
| Ăn mừng lớn sau điểm kết thúc trận | Ăn mừng kéo dài khiến đối thủ phải chờ |
| Vỗ tay khen cú đánh hay của đối thủ | Chế giễu, bắt chước động tác của đối thủ |
| Hô to sau điểm thắng (rất phổ biến ở bóng bàn) | Hô to ngay trong lúc đối thủ đang chuẩn bị giao |
Bóng bàn là môn có văn hóa hô to sau điểm khá mạnh. Một số tay vợt trẻ châu Á, tiêu biểu là Harimoto Tomokazu của Nhật Bản, nổi tiếng vì những tiếng hét lớn sau gần như mọi điểm thắng, từng gây tranh luận về chuyện bao nhiêu là vừa. Luật không cấm hô, nhưng trọng tài có thể nhắc nhở nếu hành vi bị coi là nhằm gây khó chịu cho đối thủ.
Những phép lịch sự riêng của từng môn
Tennis
- Bóng chạm lưới rơi sang ghi điểm: người đánh thường giơ tay hoặc gật đầu xin lỗi. Đó là điểm may, không phải điểm khéo.
- Bóng chạm khung vợt bay vào: cũng vậy, một cái giơ tay là đủ.
- Không đi ngang sau sân người khác khi đang có điểm: chờ tới khi pha bóng kết thúc.
- Bắt tay ở lưới sau trận: rồi bắt tay trọng tài nếu có.
Cầu lông
- Cầu chạm người hoặc vợt mình trước khi rơi: tự nhận, kể cả khi trọng tài không thấy.
- Chạm lưới: nếu vợt hay người chạm lưới trong pha bóng, tự báo lỗi.
- Trả cầu cho đối thủ: đánh nhẹ qua lưới về phía người giao, không đẩy dưới lưới.
Bóng bàn
- Bóng chạm mép bàn hoặc chạm lưới rồi vào: giơ tay xin lỗi là thông lệ.
- Nhặt bóng: người gần bóng hơn đi nhặt, trả bóng bằng tay hoặc đẩy nhẹ qua bàn.
- Bắt tay đối thủ và trọng tài sau trận.
Một khoảnh khắc trung thực đáng nhớ: Roddick ở Rome 2005
Tại giải Rome Masters năm 2005, Andy Roddick có điểm trận trước Fernando Verdasco. Verdasco giao bóng hai, trọng tài biên gọi bóng ra ngoài, tức là lỗi giao bóng kép và Roddick thắng trận. Nhưng Roddick đi tới chỉ vào dấu bóng trên mặt sân đất nện, cho thấy bóng chạm vạch, tức là vào. Điểm đó được đánh lại. Verdasco sau đó lật ngược và thắng trận.
Câu chuyện được nhắc lại nhiều năm vì nó hiếm. Ở sân phong trào, nơi người chơi tự gọi bóng, phép thử này xảy ra mỗi buổi. Gọi đúng một quả bóng vào khi không ai thấy là thứ quyết định người khác có muốn chơi với mình lần sau hay không.
Khi cảm xúc vượt ranh giới: luật xử lý thế nào
Ném vợt, đập bóng bực tức, chửi thề, thái độ với trọng tài đều bị luật xử lý. Mỗi môn có thang phạt riêng:
- Tennis: vi phạm quy tắc ứng xử bị phạt theo thang cảnh cáo, phạt một điểm, phạt một ván, rồi có thể bị truất quyền thi đấu. Các hành vi như đập vợt, đánh bóng bực tức, lời lẽ khiếm nhã đều nằm trong danh sách.
- Cầu lông: trọng tài dùng thẻ vàng để cảnh cáo, thẻ đỏ để xử lỗi (đối thủ được điểm), thẻ đen để truất quyền thi đấu.
- Bóng bàn: lần đầu là thẻ vàng cảnh cáo, tái phạm thì đối thủ được một điểm, rồi hai điểm, sau đó trọng tài báo lên tổng trọng tài để quyết định.
Ví dụ nổi tiếng là Novak Djokovic ở Mỹ mở rộng 2020. Ở vòng 4 gặp Pablo Carreño Busta, trong lúc bực tức anh đánh một quả bóng ra phía sau, không nhắm vào ai, nhưng bóng trúng cổ một trọng tài biên. Theo luật, anh bị truất quyền thi đấu. Trường hợp này cho thấy luật không xét ý định: hành động gây nguy hiểm là đủ để xử.
Thua một cách đàng hoàng
Tinh thần thể thao khó nhất không phải lúc thắng, mà lúc thua. Một số điều người chơi lâu năm hay giữ:
- Bắt tay nhìn vào mắt đối thủ, nói một câu ngắn như "chơi hay lắm".
- Không giải thích ngay vì sao mình thua: chấn thương, sân trơn, vợt mới. Có thể đúng, nhưng nói ra lúc đó nghe như phủi công đối thủ.
- Không đập vợt, không bỏ đi ngay khỏi sân.
- Nếu có thể, hỏi đối thủ một câu về trận đấu. Nhiều người sẵn sàng chỉ ra chỗ họ thấy bạn yếu.
Với người thắng, cũng có một phép lịch sự tương ứng: ăn mừng xong thì quay lại lưới ngay, không kéo dài, không nói câu kiểu "hôm nay bạn đánh không được à".
Đối thủ lớn, tôn trọng lớn
Lịch sử thể thao vợt có nhiều cặp đối đầu mà sự cạnh tranh gay gắt đi cùng sự tôn trọng. Lin Dan và Lee Chong Wei gặp nhau nhiều năm ở những trận lớn nhất của cầu lông thế giới, trong đó có hai trận chung kết Olympic 2008 và 2012 đều do Lin Dan thắng. Dù cạnh tranh khốc liệt, hai người được biết tới với sự trân trọng dành cho nhau, và hình ảnh họ ôm nhau sau trận là một trong những ký ức đẹp của môn này. Ở tennis, Federer và Nadal cũng là ví dụ tương tự, với nhiều khoảnh khắc chia sẻ trong và ngoài sân.
Góc nhìn hôm nay: dòng thơ trên lối vào sân trung tâm
Ở lối các tay vợt bước ra sân trung tâm Wimbledon có khắc hai câu trong bài thơ "If—" của Rudyard Kipling: "If you can meet with Triumph and Disaster / And treat those two impostors just the same". Tạm hiểu: nếu bạn gặp chiến thắng và thất bại mà đối xử với hai kẻ giả mạo ấy như nhau. Ý của câu thơ không phải là thờ ơ với kết quả, mà là đừng để kết quả quyết định con người mình.
Ở sân phong trào, có một bài tập nhỏ: trong một tháng, mỗi lần bóng chạm lưới rơi sang có lợi cho mình, hãy giơ tay. Mỗi lần nghi ngờ bóng ra hay vào, hãy tính vào cho đối thủ. Bạn sẽ thấy trận đấu nhẹ nhàng hơn, và mình cũng bớt nóng hơn ở những điểm căng thẳng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tay vợt tennis giơ tay xin lỗi khi bóng chạm lưới?
Khi bóng chạm lưới rồi rơi sang phần sân đối thủ và ghi điểm, đó là điểm nhờ may chứ không phải nhờ cú đánh. Giơ tay xin lỗi là phép lịch sự lâu đời của tennis để ghi nhận điều đó. Bóng bàn cũng có thông lệ tương tự với bóng chạm mép bàn.
Ăn mừng khi đối thủ đánh hỏng có được không?
Luật không cấm, nhưng ăn mừng lỗi của đối thủ, nhất là lỗi giao bóng kép, thường bị coi là thiếu tinh thần thể thao. Nên dành ăn mừng cho những điểm mình chủ động ghi được. Nếu ăn mừng nhằm khiêu khích, trọng tài có thể nhắc nhở hoặc phạt.
Vì sao Djokovic bị truất quyền ở Mỹ mở rộng 2020?
Ở vòng 4 Mỹ mở rộng 2020, trong lúc bực tức Djokovic đánh một quả bóng ra phía sau và bóng trúng cổ một trọng tài biên. Dù không cố ý nhắm vào ai, hành động này bị coi là gây nguy hiểm và theo luật anh bị truất quyền thi đấu.
Thẻ đen trong cầu lông là gì?
Trong cầu lông, thẻ vàng dùng để cảnh cáo, thẻ đỏ là xử lỗi và đối thủ được điểm, còn thẻ đen là truất quyền thi đấu. Thẻ đen dành cho hành vi nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần.
Câu thơ trên lối vào sân trung tâm Wimbledon nói gì?
Đó là hai câu trong bài "If—" của Rudyard Kipling, đại ý nếu bạn gặp chiến thắng và thất bại mà đối xử với hai kẻ giả mạo ấy như nhau. Câu thơ nhắc tay vợt đừng để kết quả trận đấu quyết định con người mình.